Τὸ τῶν Διδύμων ἄστρον σχετίζεται πρὸς τὸν τῶν Διοσκούρων, Κάστορος τὲ καὶ Πολυδεύκου, Μῦθον.

Τὰ ὀνόματα των δηλοῦν τὴν ἀχώριστον ἀδελφικὴν φιλίαν ἕως καὶ τὴν σήμερον. Οὐχ' ἀποτελοῦσι βεβαίως τοὺς μοναδικοὺς ἀποκληθέντας Διοσκούρους παρ' Ἕλλησιν. Οὕτως καλοῦνται καὶ τιμοῦνται ἐπίσης οἱ Ἥρωες - ἰδρυταί τῶν Θηβῶν τῆς Βοιωτίας, Ζῆθος τὲ καὶ Ἀμφίων, υἱοὶ Διὸς καὶ Ἀντιόπης παῖδες. Ὅμως οἱ πλέον γνωστοὶ τῶν Διοσκούρων εἶναι ἀναμφισβητήτως οἱ Δίδυμοι Κάστωρ τὲ καὶ Πολυδεύκης.

Συμφώνως τῇ ἐπικρατεστέρᾳ παραδόσῃ ὁ Ζεύς, εἰς Κύκνον μεταμορφωθεὶς, ἠνώθη ἐπὶ τῷ Ταϋγέτῳ μετὰ τῆς Λήδης, συζύγου τοῦ Τυνδάρεω τῆς Σπάρτης Βασιλέως. Κατὰ τῇ διαρκείᾳ τῆς ἰδίας νυκτός, ἡ Λῆδα ἠνώθη καὶ μετὰ τοῦ συζύγου της. Ἐκ δὲ τῶν τέκνων της ὁ Πολυδεύκης καὶ ἡ Ἑλένα [ἢ Ἑλένη] θεωροῦνται ὠς υἱός τε καὶ θυγατήρ τοῦ Διός, ἐνῶ ὁ Κάστορ ὠς παῖς τοῦ Τυνδάρεω. Κατὰ παραλλαγὴν τοῦ μύθου τὰ τέκνα φέρονται ὄπως ἐβγήκαν ἐκ δύο ᾠῶν οἵτινα ἐτέχθησαν ὑπὸ τῆς Λήδης.

Ὅμως παράδοσις ἀρχαιωτέρα θέλῃ τὴν Νέμεσιν, ὠς τῆς Ἑλένης μητέραν. Ὁ Ζεὺς ἠρασθεὶς τὴν Νέμεσιν, μίαν τῶν τῆς Νυκτὸς κορῶν, ἡ ὁποία προσεπάθῃ ἀρχικῶς ὄπως τὸν ἀποφύγῃ μεταμορφοῦμενη διαρκῶς ἕως ὅτου καταλήξῃ εἰς μορφὴν χηνός, λαμβάνει τὴν μορφὴν κύκνου ἵνα ἐνωθῇ τελικῶς μεθ' αὐτῆς. Ἡ Νέμεσις τέκει ἐν ᾠόν, συλλεχθὲν ὑπὸ ποιμένων ἐπὶ Ταϋγέτῳ οἵτινες πέμπουσι εἰς Λήδην. Ἐκ τοῦ ᾠοῦ τούτου προκύπτει ἡ Ἐλενα. Ἐπὶ ἀρχαίης ἀγγειογραφίης παρίστανται οἱ Διόσκουροι, ἔφηβοι πλέον, ἐνῶ τὸ ᾠὸν ἐκ τοῦ ὁποίου πρόκειται ὀπως προκύψῃ ἡ Ἑλένα βρίσκεται ἐπὶ τῇ μέσῃ βωμοῦ τινός. Παρ' ἀρχαίοις συγγραφοῖς διαχωρίζεται ἤδη ὁ τόπος "γεννήσεως" τῆς Ἑλένης ἀπὸ ἐκείνου τῆς Κλυταιμνήστρης, θυγατέρος τοῦ Τυνδάρεω καὶ ἑτέρας κόρης τῆς Λήδης, καθῶς καὶ ἀπὸ ἐκείνου τῶν Διοσκούρων.

Ἡ γέννησις τῆς Ἑλένης ἐκ τοῦ ᾠοῦ

Ἡ τῶν νεανιῶν γέννησις τοποθετεῖται ἐπὶ τῇ νησῖδι ὀνόματι Πέφνος ἔντος τοῦ μεσσηνιακοῦ κόλπου. Ὁ Θεὸς Ἑρμῆς ἦτο ὁ ὁποῖος μετέφερε τὰ τέκνα ἅμα τῇ γεννήσει των ἀπὸ τῆς Πέφνου ἒς Πελλάναν τῆς Λακωνίας, ἕδρα τῆς Τυνδαρείου Βασιλείας. Ἀμφότεροι οἱ νεανίαι κατέσθησαν γνωστοὶ διὰ τὴν ἀνδρείαν των. Ἐγυμνάζοντο, ὁ μὲν Κάστωρ περὶ τῆς ἱππικῆς τέχνης τὲ καὶ ὁπλομαχίας, ὁ δὲ Πολυδεύκης ἐπὶ τῆς πυκτικῆς [πυγμαχείας].

Κατὰ τὴν βασιλείαν τοῦ Τυνδάρεω ἐταξεῖδευαν ἐπὶ τῷ Αἰγαίῳ καθάροντάς το ἀπὸ λῃστῶν. Ὅτε δὲ ὁ τῶν Αἰτωλῶν τῆς Καλυδόνος Βασιλεὺς Μελέαγρος ἔσπευσε πρὸς βοήθειαν πολεμιστῶν ἐναντίον τοῦ Καλυδονίου Κάπρου, οἱ Διόσκουροι ἔλαβαν μέρος εἰς τὴν θήραν του. Ἀνταπεκρίθησαν ἐπίσης τῆς ὑπὸ τοῦ Ἰάσονος κλήσεως λαμβάνοντες μέρος εἰς τὴν Ἀργοναυτικὴν Ἐκστρατείαν, ὅπου καὶ διεκρίθησαν ἰδιαιτέρως ἐναντίον τοῦ ἡγήτορος τῶν Βρεβρύκων Ἀμύκου. Συνεπικοῦρησαν δὲ τῷ Ἰάσωνι καὶ τῷ Πηλεῖ εἰς τὴν καταστροφὴν τῆς Ἰωλκοῦ.

Νέμεσις καὶ Διόσκουροι ἐς Ἅδην, ἀπουλιανός ἐρυθρόμορφος
κρατήρ, 4ος αι. μ.Ὀ. , Antikensammlungen, Munich

Οἱ Διόσκουροι ἀποτελοῦσι Ἥρωας Δωριέας καὶ εἰς ὁρισμένους τινὲς Μύθους ἀγωνίζονται ἐναντίον τοῦ Ἀθηναίου Ἥρωος Θησέως. Ὁ Θησεὺς μετὰ τοῦ Φίλου του Πειρίθου εἴχαν ἀπάγει τὴν ὡραίαν Ἑλένην, ἀδελφὴν τῶν Διοσκούρων. Κατόπιν οἱ Θησεὺς καὶ Πειρίθους καταβιβάσθησαν ἔντος τοῦ Ἅδου ἔχοντας θέσει σκοπὸν των τὴν ἁρπαγὴν τῆς Περσεφόνης! Τότε οἱ Διόσκουροι ἐξεστράτευσαν ἐναντίον τῶν Ἀθηνῶν καὶ ἐλευθερῶσαν τὴν ἐν τῷ φρουρίῳ τῶν Ἀφιδνῶν φυλακισθεῖσα ἀδελφὴ των, παίρνοντας δὲ ὅμηρον καὶ τὴν ἰδίαν τοῦ Θησέως μητέρα, Αἴθραν. Ἀπεμάκρυναν ὑπὸ τῆς ἐξουσίας τῶν Ἀθηνῶν τοὺς τοῦ Θησέως γόνους, ἀντικαθιστῶντας τους μετὰ τοῦ διεκδικητοῦ τῆς βασιλείας Μενεσθέως.

Ὁ Τυνδάρεως εἶχε καὶ δύο ἀδελφούς, Ἀφαρέαν τὲ καὶ Λεύκιππον. Ὁ Λεύκιππος εἶχε δύο θυγατέρας μέλλουσας ἵνα ὑπανδρευθῶσι τοὺς τοῦ Ἀμφαρεως υἱούς, Ἴδαν τὲ καὶ Λυγκέαν, οἵτινες ἐβασίλευαν τῆς Μεσσηνίας. Ὁ Κάστωρ ὅμως μετὰ τοῦ Πολυδεύκου ἀπῆγον τὰς νεάνιδας τῇ συνεργείᾳ τῆς Ἀφροδίτης, ἐπὶ δὲ τῆς ἐπακολουθησάσας συμπλοκῆς πρὸς τῶν ἐξαδέλφων των ἐσκοτῶθησαν τόσον ὁ Κάστωρ ὅσον καὶ ὁ Λυγκεὺς. Ὅμως συμφώνως ἑτέρας ἐκδοχῆς τοῦ Μύθου οἱ Διόσκουροι ἀπῆγον τὰς Λευκιππίδας τὰς ἔγημαν γεννήσαντες μάλιστα γόνους ὑπ' αὐτῶν, ἐνῶ οἱ ἐξάδελφοί των δὲν τὰς διηκδίκησαν κἂν.

Αἱ δύο κόραι οὗται καὶ Λευκιππίδαι καλοῦνται, πιθανῶς δὲν ἔφεραν θνητὸν πατέρα κἂν. Ἐθεώρουν τὸν Ἀπολλῶνα ὠς πατέρα των καὶ ἔφεραν ὀνόματα σχετικὰ πρὸς τὰς τῆς Σελήνης φάσεις: Φοίβη, ἡ ἁγνὴ κατὰ τὴν νέαν σελήνην πρὸς α' τέταρτον καὶ Ἰλάειρα, ἡ κατὰ τὴν Πανσέληνον φαιδρά. Ἡ Φοίβη ἦτο ἐνδεχομένως ἱέρεια τῆς Ἀθηνᾶς, ἐνῶ ἡ Ἰλάειρα τῆς Ἀρτέμιδος. Εἰς μεταγενέστερους τῆς γενέσεως τοῦ Μύθου χρόνους, ἱερὸν των τὶ εὑρίσκετο πλησίον οἰκήματος θεωρούμενου ὠς ἡ ἱερὰ οἰκία τῶν Διοσκούρων ἐν Σπάρτῃ. Οἱ Διόσκουροι ἥρπαξαν τὰς ὀνομαζομένας Λευκιππίδας ἐκ τοῦ ἱεροῦ περιβόλου τῆς Ἀφροδίτης ὅπου ἔπαιζαν μετὰ κορασίδων συντρόφων. Ἐπὶ ἀττικῆς τινὸς ἀγγειογραφίης περὶ τῆς ἁρπαγῆς, ἀπεικονίζονται Ἀφροδίτη τὲ καὶ Ζεὺς παρόντες ὄπως διευκολύνουσιν τοὺς Ἥρωας.

Νόμισμα φέρον ἀπεικόνισιν τῶν Διοσκούρων

Ἦτο τὸ συμβὰν τοῦτο [ἡ ἁρπαγὴ τῶν Λευκιππίδων] ποῦ ἐκίνησε τὴν ἒριδα μεταξὺ τῶν Διοσκούρων καὶ τῶν ἐξαδέλφων των; Ὀργάνωσαν ἀπὸ κοινοῦ ἐκστρατείαν ἒς γείτοναν Ἀρκαδίαν πρὸς ἁρπαγὴν βοῶν καὶ ἐπέστρεψαν μετὰ πλείστου ἐπιτυχίας. Ἐφιλονεῖκησαν ὅμως ὠς πρὸς τῇ νομῇ μὲ ἀποτέλεσμα τὸν τελικὸν φόνον τοῦ Κάστορος ὑπὸ τοῦ Ἰδός καθῶς καὶ τοῦ Λυγκέως ὑπὸ τοῦ Πολυδεύκου. Τότε ὁ Ζεὺς ἐκεραυνοβόλησε τὸν Ἴδαν, ἀνεβίβασε δὲ τὸν Πολυδεύκην ἐπὶ τοῖς οὐρανοῖς. Ὅμως ὁ Πολυδεύκης ἀπαρηγόρητος ὢν διὰ τὴν θανήν τοῦ ἀδελφοῦ, ἠρνήθη τὴν ὑπὸ τοῦ Διὸς κεχαρισμένην ἀθανασίαν ἐφόσον ὁ ἀδελφὸς του παρέμεινε ἐν Ἅδῃ. Οὕτως ὁ Ζεὺς τοῦ ἐχάρισε τὸ προνόμιον ὀπως περνᾷ μετὰ τοῦ ἀδελφοῦ του ἀπὸ μίαν ἡμέραν ἐν Ἅδην καὶ ἀπὸ μίαν ἡμέραν ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ὥστε μὴν ἀποχωρισθῶσι πλέον.

Ἀργότερα δὲ ὁ Ζεὺς αὐτὸς καταστέρισε τοὺς Διοσκούρους ἀμφοτέρους τοποθετῶντας τους ἐπὶ τοῦ ἄστρου τῶν Διδύμων. Ἀδριάντες των ὑπήρχαν ἐν τῇ νήσῳ Πέφνω, οἱ δὲ Λακεδαιμόνιοι τοὺς ἀπεικόνιζαν ὠς δύο δοκοὺς ἐνωμένους μεταξὺ των ἐν σήματι Η. Ἐπίσης ὠς δύο λεπτοὺς ἀμφορεῖς περιελιγμένων ὑπὸ ὄφεως τινός.

Οἱ Διόσκουροι, ἀνάγλυφον ἐκ τοῦ Τάραντος