ΠΑΡΟΥΣΑ ΦΑΣΙΣ

06:1512:3018:45
Ἀθῆναι

Ἐπισκεφθεῖτε τὴν σελίδα μας στὸ FB ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΚΟΝ γιὰ νὲα & ἀνακοινώσεις


 Λητώ, Ἄρτεμις, Ἀπόλλων καὶ Ἀστερία
Λητώ, Ἄρτεμις, Ἀπόλλων καὶ Ἀστερία
Φεβρουάριος 2017 Μάρτιος 2017 Απρίλιος 2017
Ἀπ Ἀρ Ἀρ Ἑρ Ζη Ἀφ Κρ
1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31
Διαφήμιση
Τὸ ἄρωμα τῶν Ἄστρων α' Εκτύπωση E-mail
Ἀπὸ: Πέρσεια Ἑκάτη   
Κρονία, 01 Δεκέμβριος 2007 00:00

 

Εἰσαγωγή

Οἱ περισσότεροι ἄνθρωποι ἔχουν τὴν ἐντύπωση πως τὸ ζῳδιο τοῦ Κριοῦ ἀρχίζει μὲ τὴν ἐαρινὴ ἰσημερία, περίπου στὶς 21 Μαρτίου. Μὲ βάση αὐτὴ τὴν σύμπτωση (0 μοῖρες Κριοῦ = ἐαρινὴ ἰσημερία) ὑπολογίζονται καὶ οἱ ἡμερομηνίες τῶν ἄλλων ζῳδίων τῆς Ἐκλειπτικῆς. Μία ματιά ὅμως στὸν οὐρανὸ ἀρκεῖ γιὰ νὰ διαλύσει τὴν ἐντύπωση αὐτή: τὴν ἐαρινὴ ἰσημερία ὁ Ἥλιος εὑρίσκεται στὸν ἀστερισμὸ τῶν Ἰχθύων καὶ δὲν εἰσέρχεται στὸν Κριὸ παρὰ στὶς 15 Ἀπριλίου, δηλαδὴ 25 ἡμέρες μετά. Ὁμοίως διαφέρουν καὶ οἱ ἡμερομηνίες τῶν ἄλλων ζῳδίων. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι περίπου τὸ 83% τῶν ἀνθρώπων ἀνήκει σὲ διαφορετικὸ ζῳδιο ἀπὸ αὐτό που νομίζει. Τὶ ἀκριβῶς ἔχει συμβεῖ;

Τὸ ἐρώτημα γίνεται σοβαρότερο ἐὰν ἀναλογισθοῦμε ὅτι βασικὴ θέση τῆς Ἀστρολογίας εἶναί πως τὰ οὐράνια σώματα, πλανῆτες καὶ ἀστέρες, ἐπηρεάζουν πληθώρα φυσικῶν φαινομένων στὴν γῆ, καὶ βεβαίως τὴν προσωπικότητα καὶ τὸν βίο τοῦ ἀτόμου. Ἐπὶ αὐτῆς τῆς βασικῆς παραδοχῆς εἶναι που θεμελιώνεται ὁλόκληρο τὸ σύστημα τῆς Ἀστρολογίας. Ἐὰν ὅμως δὲν ὑπολογίζονται οἱ ἀληθινὲς ἡμερομηνίες τῆς διελεύσεως τοῦ Ἡλίου ἀπὸ τὰ ζῴδια - ἀστερισμοὺς τῆς Ἐκλειπτικῆς, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλοῦμε κατόπιν γιὰ ἀστρικὲς ἐπιρροές;

Ἂς κάνουμε ἕνα ταξίδι στὸν χρόνο, ἀκολουθώντας τὸν ἀστρολογικὸ μίτο στὴν πορεία του ἀνὰ τοὺς αἰῶνες, καὶ ἂς ἀναζητήσουμε τὴν λύση αὐτοῦ τοῦ παραδόξου αἰνίγματος, ὥστε νὰ μπορέσουμε νὰ κατανοήσουμε τὶς αἰτίες πίσω ἀπὸ αὐτὸ τὸ τόσο αὐτονόητο σφάλμα.

BAR2.jpg

Ἡ Ἀστρολογία ὡς ἐπιστήμη δὲν εἶναι τόσο ἀρχαία ὄσο σήμερα πιστεύεται. Προέρχεται ὅμως ἀπὸ δύο σχέσεις που ἡ ἀπαρχὴ τοὺς χάνεται στὰ βάθη τῆς προϊστορίας.

Ἡ πρώτη ἀφορᾷ τὸν συσχετισμὸ τοῦ Οὐρανοῦ μὲ τὸ θεϊκὸ στοιχεῖο, ἀντιλήψη πανάρχαια που συναντάμε σὲ ὅλους τοὺς λαούς. Αὐτὴ ἡ σύνδεση δὲν ἔγινε τυχαία μιὰ καὶ ἡ τάξη, ἡ ἁρμονία καὶ ἡ περιοδικότητα που χαρακτηρίζει τὴν κινήση τῶν ἀστέρων, μόνο θεϊκὸ ἔργο θὰ μποροῦσε νὰ εἶναι. Ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τῆς ἀνθρωπίνης ἱστορίας, ἀπὸ τὶς παλαιότερες ἀκόμη παραδόσεις καὶ κοσμοθεωρήσεις που ἀποτέλεσαν τὴν βάση τῶν πρώτων θρησκειῶν καὶ φιλοσοφικῶν συστημάτων ὁ Οὐρανὸς συνεδέθη μὲ τὸ ἀέναο, τὸ θεῖο, τὴν ἁρμονία, τὴν ἕδρα τῶν Θεῶν καὶ τὴν κοσμικὴ νομοτέλεια.

Ἡ δεύτερη ἀφορᾷ τὸν συσχετισμὸ τῶν οὐρανίων φαινομένων (π.χ. ἀνατολὴ καὶ δύση Ἡλίου, φάσεις σελήνης, κλίση γηίνου ἄξονος) μὲ τὰ φυσικὰ φαινόμενα που προκαλοῦν καί που χαρακτηρίζονται ἀπὸ ἀναλόγη τάξη καὶ περιοδικότητα (π.χ. ἡμέρα-νύχτα, παλλίροια-ἄμπωτη, ἐποχές), λογικὸς συσχετισμός που ἔγινε κατανοητὸς μέσα ἀπὸ τὴν ἐμπειρικὴ παρατηρήση.

Θεωρῶ ὅτι ἡ ὄραση εἶναι ἡ αἰτία τοῦ μεγαλύτερου μας κέρδους, γιατί, ἐὰν δὲν βλέπαμε οὔτε τὰ ἄστρα οὔτε τὸν Ἤλιο οὔτε τὸν οὐρανό, ὅλα αὐτά που λέμε τώρα γιὰ τὸ σύμπαν θὰ ἤταν ἀδύνατον νὰ εἰπωθούν. Ἐνῶ τώρα ἡ παρατήρηση τῆς ἡμέρας καὶ τῆς νύχτας, τῶν μηνῶν, τῆς ἐναλλαγῆς τῶν ἐτῶν, τῶν ἰσημεριῶν καὶ τῶν τροπικῶν μας ὁδήγησε στὴν ἐπινόηση τοῦ ἀριθμοῦ, μας ἔδωσε τὴν ἔννοια τοῦ χρόνου καὶ μας ὤθησε στὴν διερεύνηση τῆς φύσεως τοῦ σύμπαντος. Ἀπὸ αὐτὴν τὴν πηγὴ ἀντλήσαμε τὴν φιλοσοφία, τὸ μεγαλύτερο ἀγαθό που δώρισαν ἢ θὰ δωρίσουν ποτὲ οἱ Θεοὶ στοὺς θνητοὺς ἀνθρώπους... Ἡ ἐξοικείωση μὲ τὶς οὐράνιες κινήσεις μας ἐπιτρέπει νὰ κατανοοῦμε τὴν σύμφυτη ὀρθότητα τῶν μαθηματικῶν τοὺς σχέσεων, ὁπότε μποροῦμε νὰ διορθώνουμε τὴν πλάνη τῶν ἐσωτερικῶν μας κινήσεων μιμούμενοι τὶς ἀπλανεῖς θεϊκὲς τροχιές.

[Πλάτων, Τίμαιος, 47 α-γ]

Μέσα ἀπὸ τὴν ἐμπειρικὴ παρατήρηση, ἔγιναν ἀντιληπτὲς καὶ ἄλλου εἴδους σχέσεις, αὐτὲς τῆς ἐπιδράσεως συγκεκριμένων οὐρανίων σωμάτων σὲ σημαντικὰ πολιτικὰ καὶ κοινωνικὰ γεγονότα. Φαινόμενα ὅπως ἡ ἔκλειψη τοῦ Ἡλίου ἢ τῆς Σελήνης, ἡ ἐπιτολὴ ἢ ἀκρονύκτιος ἀνατολὴ τῆς Ἀφροδίτης ἢ τοῦ Ἑρμοῦ σιγὰ σιγὰ ἀπέκτησαν συγκεκριμένα νοήματα καὶ ἐρμηνεῖες, ποὺ κυρίως προήλθαν ἀπὸ τὸν θεολογικὸ συσχετισμὸ τοὺς μὲ τοὺς Θεούς, τῶν ὁποίων ἐθεωρήθησαν τὰ ζῶντα εἴδωλα.

Thales_4.jpg

Ὅμως ἐξετάζονταν χωριστὰ τὸ καθένα καὶ δὲν εἴχαν συναρμοσθεῖ σὲ ἕνα ὁλοκληρωμένο σύστημα μὲ ἄρτια δομή, συνοχὴ καὶ λογικὴ ἀλληλουχία (πλὴν βεβαίως τοῦ θεολογικοῦ). Ἡ κατ΄ἐξοχὴν Ἀστρολογία γεννιέται ὅταν ὁ Θαλῆς ὁ Μιλήσιος ἔχει τὴν εὐφυῆ ἰδέα νὰ ἀπεικονίσει τὴν τρισδιάστατη ἐτήσια πορεία τοῦ Ἡλίου καὶ τῶν ὁρατῶν πλανητῶν ἐπὶ τῆς Ἐκλειπτικῆς σὲ δισδιάστατο κύκλο, μὲ σκοπὸ νὰ διερευνήσει τὶς γεωμετρικὲς καὶ μαθηματικὲς σχέσεις μεταξὺ των. Χώρισε δὲ αὐτὸν τὸν κύκλο σὲ ἕξι ἴσα μέρη, ἐγγράφοντας κανονικὸ ἐξάγωνο, λόγῳ τῆς ἰδιότητος ὅτι ἡ πλευρὰ κανονικοῦ ἐγγεγραμμένου ἑξαγώνου σὲ κύκλο ἰσοῦται μὲ τὴν ἀκτῖνα του.

Θαλῆς πρῶτος ἀστρολογήσας

[ Ἡράκλειτος]

Χρησιμοποιώντας αὐτὸ τὸ γεωμετρικὸ - μαθηματικὸ μοντέλο μπόρεσε νὰ προβλέψει μὲ ἀκρίβεια τὸν πλοῦτο τῆς σοδειᾶς τῆς ἐλιᾶς καποίου ἔτους στὴν Μίλητο, προβαίνοντας μάλιστα καὶ σὲ οἰκονομικὴ ἐνέργεια: ἐνοικίασε ἐλαιοτριβεῖα τῆς περιοχῆς μερικοὺς μῆνες πρὶν καὶ ὅταν ἐξαιτίας τοῦ πλούτου τῆς σοδειᾶς ὑπῆρξε ζητήση γι’ αὐτά, τὰ ὑπενοικίασε βγάζοντας ἀρκετὰ χρήματα ἀπὸ τὴν συμφωνία - πρόβλεψη γιὰ τὴν ὁποία ἔγινε περιβόητος.

Ἔνας φιλόσοφος μπορεὶ νὰ κερδίσει χρήματα ἐὰν θέλει,
δὲν εἶναι ὅμως αὐτὸς ὁ πρωταρχικὸς σκοπὸς τῶν σπουδῶν του

[Θαλῆς]

Ἡ φήμη του ἐξαπλώθη παντοῦ στὴν Ἑλλάδα, καὶ ἐνέπνευσε ἔναν νεαρὸ ἀπὸ τὴν Σάμο νὰ τὸν ἀναζητήσει καὶ νὰ ἀκολουθήσει τὰ βήματά του. Ἐπρόκειτο γιὰ τὸν Πυθαγόρα, τὸ γεωμετρικὸ καὶ μαθηματικὸ ἔργο τοῦ ὁποίου θὰ βελτίωνε δραματικὰ τὸ ἀρχικὸ ἀστρολογικὸ μοντέλο. Οἱ γωνιακὲς σχέσεις μεταξὺ τῶν πλανητῶν ἀπέκτησαν συγκεκριμένη ἑρμηνεία σύμφωνα μὲ τοὺς πυθαγορείους συμβολισμοὺς τῶν ἀριθμῶν: ἡ σύνοδος (ἢ συζυγία) πλανητῶν ἑρμηνεύθη βάσει τοῦ ἀριθμοῦ 1, ἡ ἀντίθεση (180 μοῖρες) βάσει τοῦ 2, τὸ τρίγωνο (120 μοῖρες) βάσει τοῦ 3, τὸ τετράγωνο (90 μοῖρες) βάσει τοῦ 4, τὸ πεντάγωνο (72 μοῖρες) βάσει τοῦ 5, τὸ ἐξάγωνο βάσει τοῦ 6 (60 μοῖρες) κ.ὁ.κ.

Pythagoras_6.jpg

Ἔτσι γεννήθηκαν οἱ ἀπλανεῖς ἀστέρες, εἶναι ἔμβια ὄντα θεϊκὰ καὶ ἀθάνατα, διατηρούνται πάντα σταθεροὶ ἐνῶ στρέφονται ὁμαλὰ μέσα στὰ ὅριά τους. Οἱ ἀστέρες που ἐμφανίζουν τροπὲς - καὶ μὲ τὴν ἔννοια αὐτὴ περιπλανώνται - γεννήθηκαν μὲ τὸν τρόπο που ἔχουμε ἤδη ἐκθέσει..... Νὰ περιγράψει κανείς τὶς χορευτικὲς κινήσεις καί τὶς ἀντιπαραθέσεις ὅλων αὐτῶν τῶν οὐρανίων θεῶν, τὶς παλινδρομήσεις καί τὶς ἐπιταχύνσεις τῶν κύκλων τους, νὰ προσδιορίσει ποιοῖ θεοὶ κατά τὶς συζυγίες τους εὐθυγραμμίζονται καὶ ποιοῖ βρίσκονται σὲ διαμετρικὴ ἀντίθεση, πότε προσπερνᾷ ὁ ἔνας τὸν ἄλλον, πότε ἀποκρύπτονται ἀπὸ τὰ μάτια μας καὶ πότε ἐπανεμφανίζονται στέλνοντας σημεῖα τῶν μελλοντικῶν γεγονότων καὶ προκαλώντας φόβο σὲ αὐτοὺς ποῦ δὲν μποροῦν νὰ κάνουν μαθηματικοὺς ὑπολογισμοὺς - νὰ μιλήσει κανεὶς γιὰ ὅλα αὐτὰ χωρὶς νὰ ἔχει μπροστὰ του κάποιες ὀπτικὲς παραστάσεις τους, θὰ ἤταν μάταιος κόπος. Ὅμως ἔχουμε πεῖ ἀρκετὰ γιὰ τὸ θέμα αὐτὸ καὶ μποροῦμε πιὰ νὰ ἰσχυρισθοῦμε ὅτι τελειώσαμε τὴν πραγματεύση τῆς φύσεως τῶν ὁρατῶν καὶ γεννημένων θεῶν.

[Πλάτων, Τίμαιος 40 β-γ]

Μερικὲς δεκαετίες ἀργότερα, ὁ Ἱπποκράτης θὰ μελετοῦσε τοὺς Ἀστρικοὺς Λόγους ὑπὸ μιὰ ἄλλη ὀπτικὴ - αὐτὴ τῆς ἰατρικῆς. Σὲ αὐτὸν ἀποδίδεται ἡ γνωστὴ ῥήση ὅτι ὁ ἰατρὸς ὀφείλει νὰ γνωρίζει τὶς κινήσεις τῶν ἄστρων, τὶς ἀνατολὲς καί τὶς δύσεις καί τὶς μεταβολὲς τους μὲ σκοπὸ τὴν πρόγνωση τῶν καιρικῶν συνθηκῶν, ἀπό τὶς ὁποῖες ἐξαρτῶνται οἱ περισσότερες ἀσθένειες. Ὁ Γαληνός, ἀπὸ τοὺς γνωστότερους ἰατροὺς τῆς Ἱπποκρατείας σχολῆς, χρησιμοποιοῦσε τὶς φάσεις τῆς Σελήνης καί τὶς ὄψεις της μὲ τοὺς ἄλλους πλανῆτες, γιὰ τὸν προσδιορισμὸ τῶν ‘κρισίμων ἠμερῶν’ μιᾶς ἀσθενείας καὶ γιὰ πρόγνωση (Περὶ Κρισίμων Ἡμερῶν). Στο "Περὶ Φυσικῶν Δυνάμεων" σύγγραμμὰ του μάλιστα ὄχι μόνον ὑποστηρίζει τὴν χρησιμότητα τῆς ἀστρολογίας στὴν ἰατρικὴ πρόγνωση ἀλλὰ καὶ τῶν ὀνείρων καὶ τῶν οἰωνῶν, ἐπικαλούμενος καὶ ἕνα σχετικὸ σύγγραμμα, χαμένο σήμερα, τοῦ ἰατροῦ Ἀσκληπιάδη.

Στὸ ἴδιο ἔργο ὁ Γαληνὸς ξετυλίγει τὸ θεωρητικὸ πλαίσιο πίσω ἀπὸ τὴν ἀποδοχὴ τῆς ἀστρολογίας - πρόκειται γιὰ τὴν θεωρήση τοῦ Κόσμου ὡς ζωντανοῦ ὀργανισμοῦ, ὅπου οὔτε οἱ ψυχὲς οὔτε οἱ φύσεις ἀποτελοῦνται ἀπὸ τὴν ἴδια καὶ ἀμετάβλητη οὐσία (ἐν ἀντιθέσει μὲ τὴν θεωρήση ὅτι ὅλα ἀποτελοῦνται ἀπὸ τὴν ἴδια καὶ ἀμετάβλητη οὐσία κατατετμημένη σὲ πολὺ μικρὰ τεμάχια δίχως ἰδία κινήση, μὲ κενοὺς τοὺς μεταξὺ των χώρους) ἀλλὰ ἀναλόγως μὲ τὴν ἰδιαίτερη συστάσή των κατέχουν δυνάμεις ἐλκτικὲς γιὰ τὰ ὅμοιαά των καὶ ἀπωθητικὲς γιὰ τὰ ἀλλότριά των. Καὶ οὔτε οἱ φύσεις οὔτε οἱ ψυχὲς ἔχουν αὐτές τὶς δυνάμεις ἐξ ἀρχῆς ἀλλὰ ἐκ τῶν αἰσθήσεων καὶ μέσῳ τῶν αἰσθήσεων ἀποκτοῦν μνήμη καὶ φαντασία καὶ ἀναπτύσσουν ἀνδρεία καὶ φρονήση καὶ ἐγκράτεια... Οἱ οἰωνοί, τὰ σύμβολα καὶ ἡ ἀστρολογία εἶναι σημεῖα τῆς προνοίας τῶν Θεῶν καὶ καλλιτεχνήματα τῶν ἀρχῶν τῆς ἀφομοιώσεως καὶ τῆς ἀποβολῆς.

Σύμφωνα μὲ τὸν Πλάτωνά (που ὁ Γαληνὸς συχνὰ ἐπικαλεῖται), τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ τροχιὲς τῶν πλανητῶν καὶ τῶν ἀστέρων ἔχουν τάξη, περιοδικότητα καὶ λογικὴ καθὼς καὶ τὸ ὅτι εἶναι αὐτοκινοῦμενα, δείχνει ὅτι τὰ οὐράνια σώματα εἶναι ἀθάνατα καὶ ἔμψυχα καὶ ὅτι εἶναι τὰ ἴδια τὰ πρωταρχικὰ σώματα τῶν Θεῶν ἐκδηλωμένα ἐπὶ τοῦ αἰσθητοῦ, ἐξ οὗ καὶ τὰ ἀποκαλεῖ ἀγάλματα καὶ εἴδωλα Θεῶν. Γι' αὐτὸν τὸν λόγο θεωρεῖ πως ἐπιδροῦν στὶς ὑποθέσεις τῶν ἀνθρώπων.

Κάθε ψυχὴ εἶναι ἀθάνατη διότι αὐτό που κινεῖ τὸν ἑαυτὸ του εἶναι ἀθάνατο. Κάθε ἄλλο ὅμως που κάτι ἄλλο κινεῖ καὶ ἀπὸ κάτι ἄλλο κινεῖται, ὅταν τερματίσει τὴν κινήσή του τερματίζει τὴν ζωὴ του. Μόνον λοιπὸν αὐτό που κινεῖ τὸν ἴδιο τὸν ἑαυτὸ του εἶναι καὶ πηγὴ κινήσεως καὶ ἀρχὴ κινήσεως γιὰ τὰ ὑπόλοιπα, ὅσα κινοῦνται, ἐπειδὴ ἀκριβῶς ποτὲ δὲν ἐγκαταλείπει τὸν ἑαυτὸ του. Ἡ ἀρχὴ ἑπομένως εἶναι κάτι που δὲν γεννιέται ἢ δημιουργεῖται, διότι κάθε τί που δημιουργεῖται ὀφείλει τὴν γένεση του σὲ μία ἀρχή, ἡ ἀρχὴ ὅμως ἡ ἴδια σὲ τίποτα, ἀφοῦ ἐὰν γινόταν κι ἐκείνη ἀπὸ κάτι ἄλλο, δὲν θὰ ἤταν ἀρχή.... Ἔτσι λοιπὸν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως εἶναι τὸ ὃν ἐκεῖνο που κινεῖ μόνο του τὸν ἑαυτὸ του, αὐτὸ μάλιστα δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε νὰ χαθεῖ οὔτε νὰ γεννηθεῖ, διαφορετικὰ καὶ ὁλόκληρος ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ θὰ καταποντισθοῦν καὶ θὰ σταθοῦν καί ποτὲ πιὰ δὲν θὰ ἔχουν ἀρχὴ ἀπὸ τὴν ὁποία θὰ κινηθοῦν καὶ πάλι.

[Πλάτων, Φαίδρος, 245c-d]

Ἕνα σημαντικὸ χαρακτηριστικὸ τῆς Ἀστρολογίας που ἀνέπτυξαν οἱ Ἕλληνες εἶναι ὅτι δὲν ἐχρησιμοποιεῖτο γιὰ πρόβλεψη, μὲ τὴν ἔννοιά που σήμερα ἔχουμε συνηθίσει. Κατὰ κύριο λόγο ἡ χρήση τῆς ἤταν ἡ διερεύνηση συγκεκριμένων ἀστρικῶν συνθηκῶν καὶ ἡ ἐξαγωγὴ λογικῶν συμπερασμάτων, ἀναφορικὰ μὲ τὴν θελήση τῶν Θεῶν μὲ σκοπὸ τὴν ἐναρμόνιση τῶν ἀνθρωπίνων ἐνεργειῶν συμφώνως πρὸς τοὺς ἰσχύοντες ἀστρικοὺς λόγους. Αὐτὸ περιελάμβανε ἕνα μεγάλο εὖρος δραστηριοτήτων ἀπὸ γεωργικὲς ἕως θρησκευτικὲς καθὼς καὶ τὸν καθορισμὸ τοῦ ἡμερολογίου καὶ τῶν ἑορτῶν των. Γιὰ πρόβλεψη τοῦ μέλλοντος καὶ ἰδίως γιὰ συμβουλὴ γιὰ μελλοντικὲς ἐνέργειες οἱ Ἕλληνες ἐστρέφοντο στὰ Μαντεῖα, ἰδίως αὐτὸ τῶν Δελφῶν. Ἔδω ἔγκειται καὶ ἡ σημαντικὴ διαφορὰ τῆς Ἀστρολογίας των ἀπὸ τὰ μεταγενέστερα συστήματά που ἀνέπτυξαν ἄλλοι λαοὶ ὅπως οἱ Βαβυλώνιοι.

Κατὰ τοὺς ἑλληνιστικοὺς χρόνους συναντάμε τοὺς Ἰατρομαθηματικούς, ποὺ συνδύαζαν τὴν ἰατρικὴ μὲ τὴν μελέτη τῶν Ἀστρικῶν Λόγων στὸ σῶμα καὶ τὴν φυσιολογία (Μελοθεσία), μελετῶντας τὸν σωματικὸ τύπο τοῦ ἀσθενοῦς καὶ τὸ κλίμα τοῦ τόπου του, γιὰ νὰ συμπεράνουν τὸ εἶδος τῶν ἀσθενειῶν που πιθανῶς νὰ ἐμφάνιζε καὶ τὸ εἶδος τῆς θεραπείας που τοῦ ταίριαζε. Εὔρισκάν τὶς σχέσεις συμπαθείας - ἀντιπαθείας μεταξὺ θεραπευτικῶν φυτῶν καὶ οὐρανίων σωμάτων, καὶ ἐφήρμοζαν μαθηματικοὺς Λόγους μὲ ἰδιαίτερες ἰδιότητες στὴν συστάση τῶν φαρμάκων καὶ στὴν χορηγήσή τοὺς σὲ συγκεκριμένες ἡμέρες τῆς ἀσθενείας. Ἐπέλεγαν συγκεκριμένες συνθῆκες βάσει τῶν τροχιῶν καὶ κύκλων τῶν οὐρανίων σωμάτων, ἰδίως τῆς Σελήνης, γιὰ νὰ ἀρχίσουν μία θεραπεία, νὰ ἀποφασίσουν τὴν κατάλληλη ὥρα γιὰ μία ἐγχειρίση καὶ γιὰ νὰ λάβουν ἐνδείξεις γιὰ τὶς κρίσιμες ἡμέρες μιᾶς ἀρρώστιας καὶ γιὰ τὴν ἐξέλιξη της.

zodiac_man.jpg

Μελοθεσία καὶ Ἰατρομαθηματικὰ συναντάμε στὰ ἔργα τῶν ἑλληνιστικῶν ἀστρολόγων Μανιλίου, Τεύκρου Βαβυλωνίου, Μανέθωνος, Πτολεμαίου καὶ Φιρμίκου Ματέρνου, καθὼς καὶ σὲ ἀνώνυμα καὶ ψευδεπίγραφα συγγράμματα τῆς ἐποχῆς. Ἐπίσης, στο ἐκτενὲς σύγγραμμα "Ἀποτελεσματικά", ποὺ συνοψίζει τὴν σημαντικότερη καὶ ἐγκυρότερη ἀστρολογία τῶν τελευταίων αἰώνων, τοῦ ἰατρομαθηματικοῦ Ἡφαιστίωνος τοῦ Θηβαίου, διασῴζοντας μέρη ἀπὸ ἔργα -χαμένα σήμερα- ἀστρολόγων ὅπως ὁ Δωρόθεος, ὁ Ἀνουβίων, ὁ Ὠδαψός. Σημαντικὸ κέντρο τῶν Ἰατρομαθηματικῶν κατὰ τοὺς ἑλληνιστικοὺς χρόνους ἤταν ἡ Ἀλεξάνδρεια περίπου ἕως τὸν 6ο αἱ., ὅπου καὶ περνᾷ κατόπιν στὸν Ἰσλαμικὸ κόσμο, μὲ γνωστότερους ἐκπροσώπους τὸν Yuhanna Ibn as-Salts καὶ τὸν Al-Biruni.

Ἡ Ἀστρολογία τῶν Ἑλλήνων ἤταν πάντα σὲ αὐστηρὴ συμφωνία μὲ τὰ οὐράνια δεδομένα, δηλαδὴ κατὰ πλήρη Λόγο καὶ οὐρανομετρικὴ ἀντιστοιχία. Ἐὰν μάλιστα τὰ δεδομένα ἄλλαζαν ὑπῆρχε καὶ παράλληλη ἀναπροσαρμογὴ τῶν ἐννοιῶν καὶ συμπερασμάτων. Ὁ Γεμίνος Ῥόδιος, σύγχρονος τοῦ Ἱππάρχου, στὸ ἔργο του "Εἰσαγωγὴ εἰς τὰ Φαινόμενα" ἀναπροσαρμόζει τὶς παραδοσιακὲς ζωδιακὲς συζυγίες (τὰ ζῴδιά που ἀνατέλλουν καὶ δύουν σὲ ἴσους χρόνους - ὁ Πτολεμαῖος τὰ ἀποκαλεῖ ‘βλέποντα ζώδια’) διότι δὲν ἴσχυαν ἄλλο στὴν ἐποχὴ του ἐξ αἰτίας τοῦ φαινομένου τῆς μεταπτώσεως τῶν ἰσημεριῶν καὶ γράφει λεπτομερῶς τὶς νέες ἰσχύουσες συζυγίες.

hipparchus.jpg

Τὸ φαινόμενο τῆς μεταπτώσεως τῶν ἰσημεριῶν τεκμηριώθη μαθηματικὰ ἀπὸ τὸν Ἴππαρχο, ὅταν κατὰ τὴν μελέτη παλαιοτέρων ἀστρονομικῶν κειμένων καὶ ἰδίως τοῦ ποιήματος τοῦ Ἀράτου, "Φαινόμενα" ποὺ ἀποτελεῖ ἔμμετρη ἀπόδοση ἑνὸς ἔργου τοῦ Εὐδόξου, πρόσεξε ὅτι οἱ θέσεις τῶν περιγραφομένων ἀστέρων ἐμφάνιζαν ἀπόκλιση ἀπὸ ἐκεῖνες που παρατηροῦσε ὁ ἴδιος στὴν ἐποχὴ του. Καὶ ἄλλοι εἴχαν ἐντοπίσει παρόμοιες ‘ἀσυμφωνίες’, ὅπως ὁ Γεμίνος, ἀλλά τὶς ἀπέδιδαν συνήθως στὴν ἀνεπάρκεια τῶν ὀργάνων καὶ σὲ ἐσφαλμένες παρατηρήσεις τῶν παλαιοτέρων ἀστρονόμων. Ὅμως ὁ Ἵππαρχος ἔκανε τὴν σκέψη πως δύσκολα ἀστρονόμοι ὡς ὁ Εὔδοξος θὰ ἔκαναν τέτοια σφάλματα καὶ πιθανῶς ἄλλη νὰ ἤταν ἡ αἰτία τῆς ἀποκλίσεως.

Αὐτὴ του ἡ σκέψη ἐπιβεβαιώθη καθὼς συνέκρινε τὶς θέσεις γιὰ τὸν Στάχυ τῆς Παρθένου που εἶχε καταγράψει ὁ Τιμοχάρης (154 περίπου ἔτη πρὸ τοῦ Ἱππάρχου). Ὁ Τιμοχάρης τοποθετοῦσε τὸν Στάχυ σὲ ἀποστάση 8 μοιρῶν ἀπὸ τὸ σημεῖο τῆς φθινοπωρινῆς ἰσημερίας ἐνῶ ὁ Ἵππαρχος εἶχε ὑπολογίσει 6 μοῖρες κατά τὶς μετρήσεις του. Αὐτὸ τὸ ἐπιβεβαίωσε καὶ μὲ τὶς θέσεις ἄλλων ἀστέρων στοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ Τιμοχάρη καθὼς καὶ στοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ Ἀριστύλλου (συγχρόνου τοῦ Τιμοχάρη). Διεπίστωσε ὅτι εἶχε μεταβληθεῖ τὸ οὐράνιο μῆκος τῶν ἀστέρων ὄχι ὅμως καὶ τὸ πλάτος, συμπεραίνοντας μία ὀπισθοδρόμηση τῶν ἰσημερινῶν σημείων σὲ σχέση μὲ τοὺς ἀστερισμοὺς τῆς Ἐκλειπτικῆς κατὰ 48'' ἀνὰ ἔτος (σήμερα ὑπολογίζεται σὲ 50'', 26). Ἔτσι ὁδηγήθη στὴν διατύπωση τοῦ φαινομένου τῆς μεταπτώσεως τῶν ἰσημεριῶν.

Ἡ μετάπτωση τῶν ἰσημεριῶν

Ἡ Γῆ κατὰ τὴν περιστροφὴ της ταλαντεύεται, δηλαδὴ ὁ ἄξονάς της μεταπίπτει, ἀκριβῶς ὅπως βλέπουμε νὰ γίνεται στὴν σβούρα. Ἡ μετάπτωση αὐτὴ ὀφείλεται στὴν ἀσκήση μιᾶς ἐξωτερικῆς δυνάμεως. Στὴν περίπτωση τῆς σβούρας ὑπεύθυνη εἶναι ἡ βαρύτητα, ἐνῶ ἡ μετάπτωση τοῦ ἄξονος τῆς Γῆς ὀφείλεται στὶς βαρυτικὲς δυνάμεις τοῦ Ἡλίου ἀλλὰ καὶ τῆς Σελήνης, σὲ πολὺ μικρότερο βαθμό. Ἡ ταλάντωση αὐτὴ τῆς γῆς εἶναι πολὺ ἀργὴ καὶ χρειάζεται περίπου 25.920 ἔτη γιὰ μία πλήρη περιστροφή. Τὸ ἀποτέλεσμά της εἶναι ὅτι οἱ ἀστρικοὶ πόλοι καὶ ὁ ἰσημερινὸς κινοῦνται σὲ σχέση μὲ τὸ φόντο τῶν σταθερῶν ἀστέρων, μὲ ῥυθμὸ περίπου 1μοίρα / 71,5 ἔτη.

precession.jpg

Αὐτὸ σημαίνει ὅτι οἱ πολικοὶ ἀστέρες ἀλλάζουν ἀπὸ ἐποχὴ σὲ ἐποχὴ λόγῳ τῆς διαφορετικὴς θέσεως τοῦ ἄξονος τῆς Γῆς. Ὁ γνωστὸς μας Πολικὸς ἀστὴρ θὰ φθάσει στὴν κοντινότερη εὐθυγράμμιση μὲ τὸν ἄξονα τοῦ βορείου πόλου τῆς Γῆς τὸ 2095. Μετὰ ἀπὸ 2000 ἔτη δὲν θὰ ὑπάρχει κάποιος ἀστὴρ σὲ ἐκεῖνο τὸ σημεῖο ὅπως δὲν ὑπῆρχε πρὸ 2000 ἐτῶν. Ὁ ἑπόμενος ἀστήρ που θὰ ὑποδηλώνει τὸν βορρᾶ, θὰ εἶναι ὁ Al Deramin περίπου τὸ 7500 καὶ ἀρκετὰ ἀργότερα ὁ Deneb θὰ βρίσκεται σὲ ἐκείνη τὴν θέση. Σὲ 13000 ἔτη ἀπὸ σήμερα ὁ ἄξοντας τῆς Γῆς θὰ δείχνει πρὸς τὸν λαμπρὸ ἀστέρα Βέγα. Καθὼς ἡ ἀργὴ αὐτὴ περιστροφὴ θὰ συνεχίζεται ὁ ἂ Δράκοντος (Thuban) θὰ εἶναι ὁ ἑπόμενος πολικὸς ἀστὴρ γύρω στο 21600, θέση που κατεῖχε περὶ τὰ -2700.

Εἶναι πιθανὸν αὐτὸ τὸ φαινόμενο νὰ ἤταν ἤδη γνωστὸ πολὺ πρὸ τοῦ Ἱππάρχου. Ὑπάρχουν σοβαρὲς ἐνδείξεις ὅτι ὁ κύκλος τοῦ Μεγάλου Ἐνιαυτοῦ που ὁ Πλάτων διδάσκε εἰς τὴν Ἀκαδημία, ἀναφερόταν ἀκριβῶς στὴν μεγάλη χρονικὰ περιστροφὴ τοῦ ἄξονος τῆς γῆς λόγῳ τῆς μεταπτώσεως καὶ ὅτι πρωτοεδιδάχθη ἀπὸ τὸν Πυθαγόρα. Ἡ περιστροφὴ τοῦ ἄξονος τῆς Γῆς ἐπηρεάζει ὅλη τὴν εἰκόνα τῆς οὐρανίας σφαίρας, ὅπως τὴν βλέπουμε ἀπὸ τὴν Γῆ. Ἔτσι σὲ διαφορετικὲς ἐποχές, διαφορετικοὶ ἀστερισμοὶ τῆς Ἐκλειπτικῆς συμπίπτουν μὲ τὰ σημεῖα τῶν τροπῶν, δηλαδὴ τὰ ἠλιοστάσια καί τὶς ἰσημερίες. Λόγῳ τῆς μετάπτωσης οἱ ἀστερισμοὶ τῆς Ἐκλειπτικῆς, δηλαδὴ ὁ Ζῳδιακός, φαίνονται νὰ κινοῦνται ἀναδρόμως μὲ τὸν ἴδιο ῥυθμό.

Ἡ ἔννοια τῆς Ζῳδιακῆς Ἐποχῆς

Οἱ ζωδιακὲς ἐποχὲς ὁρίζονται ἀπὸ μία οὐρανομετρικὴ παράμετρο που καλεῖται Ἐαρινὸ Σημεῖο (Vernal Point, VP). Πρόκειται γιὰ τὸ σημεῖο τομῆς τῆς Ἐκλειπτικῆς μὲ τὸν Οὐράνιο Ἰσημερινὸ (τὴν νοητὴ προέκταση του ἰσημερινοῦ τῆς Γῆς ἐπὶ τῆς οὐρανίας σφαίρας), που ὁρίζει τὴν ἐαρινὴ ἰσημερία (τὸ ἄλλο σημεῖο τομῆς ὁρίζει τὴν φθινοπωρινή) καὶ ὅπου ἡ ἡμέρα καὶ ἡ νύκτα εἶναι ἰσόχρονες. Ἀπὸ τὴν γήινη ὀπτική, εἶναι ἡ μοῖρα τῆς Ἐκλειπτικῆς στὴν ὁποία εὑρίσκεται ὁ Ἥλιος τὴν ὥρα τῆς ἐαρινῆς ἰσημερίας. Ἐξαιτίας τοῦ φαινομένου τῆς μεταπτώσεως τῶν Ἰσημεριῶν τὸ Ἐαρινὸ Σημεῖο κινεῖται ἀναδρόμως ἐπὶ τῆς Ἐκλειπτικῆς μὲ ῥυθμὸ περίπου 1 μοῖρα / 71.5 ἔτη.

zodiac_precession.jpg

Πρὶν ἀπὸ 2000 ἔτη περίπου, ἡ ἀρχὴ τοῦ ἀστερισμοῦ τοῦ Κριοῦ συνέπεσε μὲ τὴν ἐαρινὴ ἰσημερία. Ὡς πρὸς τό τι μποροῦσε νὰ ἐκληφθεῖ ὡς ‘ἀρχῆ’ δὲν ὑπῆρχε συμφωνία, γι'αὐτὸ καὶ παρατηροῦμε διαφορετικὲς προσεγγίσεις. Κάποιοι ἐξελάμβαναν ὡς ἀρχὴ τὸ σημεῖο ὅπου εὐρισκόταν ὁ πρῶτος ἀστὴρ τοῦ ἀστερισμοῦ ἀλλὰ οἱ περισσότεροι συνήθως ὑπολόγιζαν ὡς ἀρχὴ τὸ σημεῖο ὅπου ἄρχιζε τὸ δωδεκατημόριο τοῦ Κριοῦ.

Τὶ εἶναι τὰ Δωδεκατημόρια

Οἱ ἀστερισμοὶ τῆς Ἐκλειπτικῆς δὲν ἔχουν ὅλοι τὸ ἴδιο μῆκος. Μερικοὶ ὑπερβαίνουν κατὰ πολὺ τὸ μέσο εὖρος τῶν 30 μοιρῶν, ὅπως ἡ Παρθένος καὶ μερικοὶ εἶναι πολὺ μικρότεροι, ὅπως ὁ Σκορπιός. Ἐπιπλέον δὲν ὑπάρχουν διάκριτα ὅρια μεταξὺ των. Δὲν ὑπάρχει δηλαδὴ κάποιο φυσικὰ καθορισμένο ὄριο στὸν οὐρανό, σύμφωνα μὲ τὸ ὁποῖο μποροῦμε νὰ ποῦμε ὅτι ἐδώ τελειώνει λ.χ. ὁ Ὑδροχόος καὶ ἀρχίζουν οἱ Ἰχθεῖς. Οἱ ἀστερισμοὶ τῆς Ἐκλειπτικῆς ἤταν ἀνέκαθεν χρήσιμα σημεῖα ἀναφορὰς γιὰ τὴν θέση τοῦ Ἡλίου, τῆς Σελήνης καὶ τῶν πλανητῶν. Πῶς ὅμως θὰ μποροῦσε νὰ ὑπολογισθεῖ ἡ θέση τῶν σωμάτων αὐτῶν μὲ βάση τοὺς ἀστερισμούς; Καὶ πότε ἀκριβῶς ὁ πλανήτης ἀφήνει τὸ ἕνα ζῳδιο καὶ εἰσέρχεται στο ἄλλο;

Γιὰ νὰ ἐπιλυθοῦν λοιπὸν αὐτὰ τὰ προβλήματα εἰσήχθη ἡ ἔννοια τοῦ Δωδεκατημορίου. Τὰ Δωδεκατημόρια εἶναι ἴσα διαστήματα 30 μοιρῶν τὸ καθένα (30 x 12 = 360) τὰ ὁποῖα ἐμπεριέχουν τοὺς ἀστερισμοὺς τῆς Ἐκλειπτικῆς. Ἔτσι καθορίζονται ἀκριβῆ ὅρια μεταξὺ τῶν ἀστερισμῶν, ἐνῶ διευκολύνονται οἱ μαθηματικοὶ ὑπολογισμοί, ἀφοῦ τὰ μήκη εἶναι πάντοτε 30 μοῖρες καὶ ἴσα μεταξὺ των. Τὸ σημεῖο ἐκκινήσεως γιὰ τὸν καθορισμὸ τῶν Δωδεκατημορίων ἤτο ὁ ἀστὴρ Στάχυς, ποὺ εἶχε τεθεῖ ὡς 'όριο' γιὰ τὴν τελευταία μοῖρα (29η -> 30η) τοῦ δωδεκατημορίου τοῦ ἀστερισμοῦ τῆς Παρθένου.

Ἐπιπλέον ὑπῆρχε διαστάση ὡς πρός τὶς πηγές, ἀπό τὶς ὁποῖες οἱ διάφοροι ἀστρολόγοι ἀντλοῦσαν. Ἤδη κατὰ τὴν ἑλληνιστικὴ περίοδο, ὅπου πολλοὶ λαοὶ εἴχαν ἔρθει σὲ ἐπαφὴ μὲ τὸν ἑλληνικὸ πολιτισμὸ καὶ παιδεία (π.χ. σύριοι, βαβυλώνιοι), ἡ εὐρεῖα διάδοση τῆς ἀστρολογίας εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἀνάπτυξη ἐτεροκλήτων πρακτικῶν μὲ πολλὰ μικτὰ στοιχεῖα (π.χ. βαβυλώνια ἢ χαλδαϊκὴ ἀστρολογία) καὶ τὴν ἐξάσκηση της ἀπὸ πολλοὺς οἱ ὁποῖοι δὲν εἴχαν τὸ ἀνάλογο ὑπόβαθρο στὴν μαθηματικὴ ἀστρονομία, ἐν ἀντιθέσει μὲ τοὺς Ἕλληνες. Ἀπό τὶς μελέτες ὡροσκοπίων ποῦ σῴζονται, ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τῆς ἑλληνιστικῆς περιόδου καθὼς καὶ ἀπό τὶς ἡμερολογιακὲς ἀναφορὲς διαπιστώνεται ὅτι πολλοὶ χρησιμοποιοῦσαν τοὺς παλαιοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ Εὐδόξου καὶ τοῦ Μέτωνος, ὅταν ἀκόμη ἡ ἐαρινὴ τροπὴ συνέβαινε στὴν 8η μοῖρα Κριοῦ.

Ὁ Ἵππαρχος εἶχε ἤδη διορθώσει αὐτὴ τὴν ἀπόκλιση, γράφοντας ὅτι οἱ τροπὲς δὲν συμβαίνουν πλέον στὴν 8η μοῖρα τῶν ζῳδίων ἀλλὰ στὴν 1η (δὲν γνωρίζουμε τὶ ἐχρησιμοποιῆσε ὡς σημεῖο ἐκκινήσεως γιὰ τὴν μετρήση) καὶ τὴν πρακτικὴ του ἀκολούθησαν ὁ Γεμίνος Ῥόδιος καὶ ἀργότερα ὁ Πτολεμαίος. Ἡ πλειοψηφία τῶν λατίνων ὅμως συνέχισε νὰ θεωρεῖ ὅτι οἱ τροπὲς συνέπιπταν μὲ τὴν 8η μοῖρα τῶν ἀντιστοίχων ζῳδίων (τότε Κριός, Καρκίνος, Ζυγὸς καὶ Αἰγοκέρως). Ὁ Πλίνιος ὁ πρεσβύτερος γράφει στὴν "Φυσικὴ Ἱστορία" (Naturalis Historia, Βιβλίο XVIII, Κεφ. 59) ὅτι οἱ τροπὲς συμβαίνουν στὴν 8η μοῖρα, ἐνῶ ὁ σύγχρονός του, Κολουμέλλας, συμπληρώνει ὅτι δὲν ξεγελιέται ἀπὸ ὅσα διδάσκει ὁ Ἵππαρχος ἀλλὰ συντάσσεται μὲ τοὺς Εὔδοξο καὶ Μέτωνα καὶ τοὺς ἀρχαίους ἀστρονόμους. (Columella IX 14, 12).

Ἀκόμη καὶ ἔπειτα ἀπὸ τὸν Πτολεμαῖο, ποὺ ἔχοντας μελετήσει τὸν Ἴππαρχο, ὑπολογίζει τὴν ἐαρινὴ τροπὴ στὶς 0 μοῖρες Κριοῦ - καὶ πράγματι στὴν ἐποχὴ του αὐτὴ ἤταν ἡ ἀστρονομικὴ πραγματικότητα - πολλοὶ ἀστρολόγοι συνέχισαν νὰ ὑπολογίζουν τὸν ἡμερολογιακὸ χρόνο καὶ τὰ ὡροσκόπιά που συνέτασσαν δίχως νὰ προβαίνουν σὲ ἀκριβεῖς μαθηματικοὺς ὑπολογισμούς. Ὁ Ἀχιλλεὺς Τάτιος, ἔναν αἰῶνα μετὰ τὸν Πτολεμαῖο, ἀναφέρει "μερικοὶ τοποθετοῦν τὶς τροπὲς στὴν ἀρχὴ [τῶν ζῳδίων], ἄλλοι στὴν 8η μοῖρα, ἄλλοι στὴν 12η καὶ ἄλλοι στὴν 15η" (Isag. 23) καὶ ἀνάλογες θέσεις συναντοῦμε στὸν Μανίλιο καὶ τὸν Κενσόριο.

Ptolemy.jpg

Ἀπὸ εἰρωνεία τῆς τύχης, ὁ Πτολεμαῖος, ὁ μέγας αὐτὸς ἀστρονόμος, ἀστρολόγος, μαθηματικὸς καὶ γεωγράφος, γράφει τὸ magnum opus του - τὴν μεταγενέστερη Βίβλο τῶν ἀναγεννησιακῶν ἀστρολόγων - σὲ μία ἐποχὴ ὅπου ἡ ἀρχὴ τοῦ Κριοῦ πράγματι συνέπιπτε μὲ τὴν ἐαρινὴ τροπή. Ὁ Πτολεμαῖος τὸ σημειώνει στο σύγγραμμά του. Παρότι στὴν ἐποχὴ του οἱ περισσότεροι ἀστρολόγοι δὲν ἀκολούθησάν τὶς διορθώσεις του, οἱ μετέπειτα ἀστρολόγοι τῆς ἀναγεννησιακῆς περιόδου θὰ τὸν ἀντιμετωπίσουν σὰν αὐθεντία καὶ θὰ τὸν ἀκολουθήσουν πιστά, δίχως νὰ προβοῦν στὸν ἀπαραίτητο ἔλεγχο. Τὸ μοιραῖο τοὺς σφάλμα θὰ προκαλέσει ἀργότερα μὲ τὴν σειρὰ του, τὴν ἀπόκλιση τῆς καλουμένης "τροπικῆς ἀστρολογίας".

Ἡ ἡμερομηνία τοῦ θανάτου τοῦ Πτολεμαίου τοποθετεῖται στὸ +180. Σὲ 715 ἔτη, ἡ ἐαρινὴ τροπὴ θὰ εὐρισκόταν 10 μοῖρες πρὶν ἀπό τὶς 0 Κριοῦ, δηλαδὴ στὴν 21η Ἰχθύων (ἡ ἀκριβὴς χρονικὴ στιγμὴ τῆς συμπτώσεως ἤταν τὸ +221, ὁπότε ἡ διαφορὰ τῶν δέκα μοιρῶν ἐντοπίζεται περὶ τὸ ἔτος 936). Οἱ Ἄραβες πρῶτοι παρατήρησαν τὴν ἀπόκλιση αὐτή, ἀλλὰ γενικὼς ἀπέφυγαν νὰ προβοῦν σὲ διορθώσεις τῶν ὑπολογισμῶν των, πιστεύοντας ὅτι κάτι τέτοιο ἀντίκειται στὴν παράδοση (μία παρόμοια ἀντιμετώπιση εἴδαμε καὶ στοὺς λατίνους τῆς ἑλληνιστικῆς περιόδου που ἀρνήθηκαν νὰ δεχθοῦν τὶς διορθώσεις τῶν Ἑλλήνων ἀστρονόμων τῆς ἐποχῆς των). Ἡ δὲ Μαθηματικὴ Σύνταξις (Ἀλμαγέστη) πρωτομετεφράσθη στὰ λατινικὰ ὄχι νωρίτερα ἀπὸ τὸ +1160 καὶ ὅπως καὶ τὰ περισσότερα Ἑλληνικὰ συγγράματα τότε, ἀκολουθήθη πιστὰ δίχως νὰ ἀμφισβητηθεῖ τὸ παραμικρὸ σημεῖο. Ὁ πρῶτος μάλιστά που ἐτόλμησε νὰ ἐλέγξει τοὺς ὑπολογισμοὺς ἤταν ὁ μαθηματικός, ἀστρονόμος καὶ ἀστρολόγος Γιόχαν Μύλλερ [Johann Muller, γνωστότερος ὡς Regiomontanus] τὸν 15ο αἱ. Ἀλλὰ καὶ τὸ Ἰουλιανὸ ἡμερολόγιο τοῦ Σωσιγένους γιὰ πρώτη φορὰ ἐλέχθη καὶ διορθώθη μόλις τὸν 16ο αἱ., ὅταν παρατηρήθη ἡ ἀπόκλισή του ἀπό τὶς ἐποχὲς (γρηγοριανὴ τροποποίηση).

Τὸ ἐνδιαφέρον τῶν δυτικῶν γιὰ τὴν ἀστρολογία ὑπῆρξε μεγάλο, ὅμως ἡ ἀστρολογία καθ'αὐτὴ βασίζεται σὲ ἕνα ἄλλο κοσμολογικὸ μοντέλο, αὐτό που περιγράφεται στὸν Πλατωνικὸ Τίμαιο, καὶ μὲ τὸ ὁποῖο ὁ ἀρχικὸς συγχρονισμὸς εἶχε ἤδη χαθεῖ. Ἔγιναν προσπάθειες προσεγγίσεώς του, ἰδίως μετὰ τὴν Ἀναγεννήση, ὅταν ἄρχισε νὰ μελετᾶται ἡ πλατωνικὴ θεολογία, ἐνῶ ὅσοι μελετοῦσαν τοὺς ἀστέρες μαθαίνοντας γεωμετρία καὶ μαθηματικά, τὸ ἔκαναν μὲ πρωταρχικὸ σκοπὸ τὴν ἐξάσκηση τῆς ἀστρολογίας. Ὑπήρχαν καθηγητὲς ἀστρολογίας στὰ πανεπιστήμια καὶ ἀστρολόγοι προσλαμβάνονταν ὡς σύμβουλοι ἀπὸ κοσμικοὺς καὶ θρησκευτικοὺς ἄρχοντες. Γιὰ παράδειγμα στὰ πανεπιστήμια τῆς Μπολόνια, τῆς Πάδοβα καὶ τοῦ Μιλάνου, ὁ κατάλογος τῶν καθηγητῶν ἀστρολογίας ἀπό τὶς ἀρχὲς τοῦ 13ου ὡς τὰ τέλη τοῦ 16ου αἱ. εἶναι συνεχὴς καὶ περιλαμβάνει ὀνόματα ὅπως Pietro d'Abano, Giorgio Peurbach καὶ Regiomontanus (οἱ δύο τελευταῖοι συχνὰ ἀναφέρονται μεταξὺ τῶν πρωίμων μοντέρνου τύπου ἀστρονόμων). Γιὰ πολὺ καιρὸ ἡ ἀστρολογία ἤταν ἕνα κύριο ἐργαλεῖο καὶ τῶν ἰατρῶν.

O νοῦς λέγει στὴν φύση: θὰ ἤθελα νὰ σὲ ἔχω νὰ παρατηρεῖς τὸν οὐρανό, τὸν ἐγγεγραμμένο μὲ μία πολύμορφη ποικιλία εἰκόνων ὅπου, ὥς ἕνα βιβλίο μὲ ἀνοιχτὲς σελίδες, περιλαμβάνει τὸ μέλλον σὲ κρυπτογραφημένα γράμματα, ποῦ ἐγὼ ἀποκαλύπτω στὰ μάτια τῶν πλέον πεπαιδευμένων.

[Bernard Silvester, De mundi universitate, 12ος αἱ.]

Οἱ ἰδέες τῶν θεϊκῶν ὄντων γίνονται σαφεῖς στὴν εἰκόνα τοῦ οὐρανοῦ, ὡσὰν γράμματα.

[Marsilio Ficino –ὁ ἰδρυτὴς τῆς Πλατωνικῆς Ἀκαδημίας στὴν Φλωρεντία τὸν 15ο αἱ.-, Theologia platonica]

Ἡ φιλοσοφία εἶναι γραμμένη σὲ αὐτὸ τὸ μέγα βιβλίο, τὸ σύμπαν, ποὺ μονίμως ἀντικρύζουν τὰ μάτια μας ἀνοιχτό. Ἀλλὰ τὸ βιβλίο δὲν μπορεῖ νὰ κατανοηθεῖ δίχως πρῶτα νὰ μάθει κανεῖς τὴν γλῶσσα τῶν μαθηματικῶν καὶ οἱ χαρακτῆρες του εἶναι τρίγωνα, κύκλοι καὶ ἄλλα γεωμετρικὰ σχήματα, χωρίς τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνθρωπίνως ἀδύνατον νὰ καταλάβεις οὔτε μία λέξη του. Δίχως τὴν γνώση ἐκείνων, περιπλανάσαι σὲ ἔναν σκοτεινὸ λαβύρινθο.

[Galileo Galilei, Il Saggiatore (The Assayer), 16ος αἱ.]

Οἱ δεσμοὶ μεταξὺ τῆς ἀστρολογίας καὶ τῆς θεολογίας ἦσαν πάντοτε ἄρρηκτοι - ἄλλωστε ἡ ἴδια ἡ ἀστρολογία προέκυψε ὡς ἁπτὴ ἐφαρμογὴ ἑνὸς συγκεκριμένου κοσμολογικοῦ μοντέλου. Κατὰ τὴν ἀναμετάδοση τῶν παραδοσιακῶν ἑρμηνειῶν, ὅπως αὐτὲς εἴχαν φθάσει στοὺς δυτικούς, ἔγιναν πολλὰ σφάλματα καὶ ἐπιπλέον προέκυψαν νέες ἐρμηνευτικὲς συνθέσεις ὄχι ἀπαραιτήτως ὀρθολογικὲς ἢ καλῶς τεκμηριωμένες. Ἐπιπλέον ὅταν ἀπουσιάζει ἡ οὐσιώδης κατανόηση τοῦ κοσμολογικοῦ μοντέλου στὸ ὁποῖο βασίζεται ἡ ἀστρολογία, ἐλλοχεύει ὁ κίνδυνος ἡ πρακτικὴ νὰ συνδεθεῖ μὲ ἀπόψεις περὶ τοῦ προκαθορισμένου καὶ ἀναπόφευκτου (fatalism). Πρᾶγμά που εἶχε συμβεῖ καὶ στὴν ἑλληνιστικὴ περίοδο μὲ τοὺς στωικοὺς τοὺς κυρίους ἐκφραστὲς τέτοιων ἀπόψεων καὶ δὲν ἄργησε νὰ ἐμφανισθεῖ καὶ στὴν Εὐρώπη, στὸ πλαίσιο τῶν γενικότερων ἰδεῶν καὶ τάσεων τῆς μεταρρυθμίσεως καὶ ἔπειτα καὶ τῆς ἀντιμεταρρυθμίσεως.

Ὁ Γιοχάνες Κέπλερ, ἔνθερμος ὑποστηρικτῆς τῆς ἀστρολογίας καὶ δεινὸς ἀστρολόγος ὁ ἴδιος, δημοσιεύει τὸ 1601, μία μελέτη πάνω στὴν ἀστρολογία μὲ τίτλο Περὶ τῶν Πιὸ Ὁρισμένων Βασικῶν Ἀρχῶν τῆς Ἀστρολογίας (On the More Certain Fundamentals of Astrology). Ὁ Κέπλερ στοχεύει σὲ ἔναν ἀνασχηματισμὸ τῆς ἀστρολογίας, καὶ ὄχι σὲ μία ἁπλὴ διαψεύσῃ ὅλων τῶν ἀξιώσεών που γίνονταν ἀπὸ τοὺς ἀστρολόγους. Πιστὸς στὶς ἀρχές που ἔθεσε ὁ Πτολεμαῖος, ὁ Κέπλερ ἐπιδιώκει νὰ προστατεύσει τὰ ὅρια τῆς ἀστρολογίας ἀπὸ ἐκείνους που ἐξάλειφαν τὴν διαχωριστικὴ γραμμὴ μεταξὺ τῆς λογικῆς ἐπιστήμης καὶ τῶν ἀχαλίνωτων ὑποθέσεων. Ὁ τίτλος που ἔδωσε στο ἔργο του, μαρτυρεῖ αὐτὴ του τὴν ἀνησυχία καὶ δηλώνει τὴν πίστη του στὴν ὑπάρξη βασικῶν τέτοιων ἀρχῶν. Ὅπως καὶ ὁ Πτολεμαῖος, ἔτσι καὶ ὁ Κέπλερ βλέπει τὴν ἀστρολογία ὡς τὴν ἐμφανῆ, τὴν πιὸ χρηστικὴ καὶ λιγότερο ἀκριβῆ ὄψη τῆς ἰδίας δραστηριότητος, τῆς ὁποίας ἡ ἀστρονομία εἶναι ἡ ἱερή, ἀφηρημένη, καὶ ἀκριβὴς ἐπιστήμη.

Ἀπεκαλοῦσε τὴν λαϊκὴ ἀστρολογία τῆς ἐποχῆς του «μιὰ φρικτὴ δεισιδαιμονία» καὶ «τυχάρπαστες προφητεῖες μαϊμούδων που παίζουν». Σύμφωνα μὲ τὸν ἴδιο οἱ μεμονωμένες ψυχὲς ἔχουν τὴν δυνατότητα νὰ ἀντιδράσουν σὲ ὁρισμένες ἁρμονικὲς ἀναλογίες που ἀντιστοιχοῦν στὰ συγκεκριμένα λογικὰ τμήματα ἑνὸς κύκλου. Στὴν μουσική, αὐτὴ ἡ δυνατότητα ἀποκαλύπτεται στὴν ἀντιλήψη μας γιὰ τὴν εὐφωνία ἢ τὴν συμφωνία σὲ ὁρισμένα μουσικὰ διαστήματα. Οἱ ψυχὲς μας θεωροῦνται ἰκανὲς νὰ ἀντιδράσουν ὁμοίως στὰ ἁρμονικὰ ποσοστὰ τῶν γωνιῶν που οἱ ἀκτῖνες τοῦ ἀστρικοῦ φωτὸς σχηματίζουν ἡ μία μὲ τὴν ἄλλη ὅταν προσκρούουν στὴν Γῆ.

Στὴν περίπτωση τῶν πλανητῶν, αὐτὲς εἶναι οἱ ὄψεις τῆς παραδοσιακῆς ἀστρολογίας, ποὺ ἐξέτασε ἤδη ὁ Πτολεμαῖος. Κατὰ τὴν ἄποψη τοῦ Κέπλερ, σὲ αὐτές τὶς ἀρχὲς πρέπει ἡ Ἀστρολογία νὰ βασίζεται. Γι’ αὐτόν, οἱ ἀποτελεσματικὲς γωνίες μεταξὺ δύο ἀκτίνων που προέρχονται ἀπὸ διαφορετικοὺς πλανῆτες εἶναι ἐκεῖνες που βρίσκονται στὰ κανονικὰ πολύγωνα, ὅπως τὰ ἰσόπλευρα τρίγωνα, τὰ τετράγωνα ἢ τὰ ἑξάγωνα, μὲ τὰ ὁποῖα μία ἐπιφάνεια μπορεὶ νὰ καλυφθεῖ δίχως κενὰ χάσματα ("ἐπικεραμώσεις"), ἢ στὰ "πολύγωνα ἀστέρων" ποὺ ἀναπτύσσει στο ἔργο του Harmonice mundi.

leonardo_duodecendron.jpg
Ἀνάπτυξη δωδεκαέδρου ἀπὸ χειρόγραφο τοῦ Λεονάρντο Ντα Βίντσι

Εἶναι τὸ φῶς που ἔρχεται ἀπὸ τοὺς ἄλλους πλανῆτες που προκαλεῖ συγκεκριμένα ἀποτελέσματα στὶς ψυχὲς μας, συνεπῶς καὶ στὰ σώματα μας (συμφώνως καὶ πρὸς τὴν νεοπλατωνικὴ ἀντιλήψη) καὶ μάλιστα ὁ Κέπλερ συμπληρώνει ὅτι ἡ σωστὴ ἔκφραση δὲν εἶναι νὰ λέγουμε ὅτι οἱ πλανῆτες προκαλοῦν αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα πάνω μας ἀλλὰ ὅτι εἶναι ἡ ἰδιοσυστασία τῶν ψυχῶν μας που διαθέτει τὴν ἱκανότητα νὰ ἀνταποκρίνεται μοναδικὰ στο πλανητικὸ φῶς, ἡ ὁποία προκαλεῖ αὐτές τὶς ἐπιρροές.

Γιὰ τὸν Κέπλερ ἡ ἴδια ἡ Γῆ ἔχει ἐπίσης ψυχὴ καὶ οἱ πλανῆτες ἐπιδροῦν καὶ ἐπὶ αὐτῆς. Πἰστευε δὲ ὅτι καὶ ὁ καιρὸς ἐπηρεάζεται ἀπό τὶς πλανητικὲς ὄψεις, κάτι που εἶχε διαπιστώσει καὶ μέσῳ παρατηρήσεων. Δὲν ἀποδεχόταν τὴν τυχαιότητα ὡς αἰτία τῶν φαινομένων.

Τὶ εἶναι λοιπὸν ἡ τύχη; Τὸ πιὸ μισητὸ εἴδωλο, τίποτε παραπάνω ἀπὸ ἔλλειψη ἐμπιστοσύνης στὴν ἔννοια τοῦ ὑψίστου καὶ παντοδύναμου θεοῦ καθὼς καὶ αὐτοῦ που δημιούργησε, τὸν ἀπολύτως τέλειο Κόσμο, στὸν ὁποῖο ἀντὶ τῆς ψυχῆς μπαίνει μία τυφλὴ καὶ ἀλογίστη κίνηση καὶ ἀντὶ τοῦ σώματος τὸ ἄπειρο χάος. Εἶναι ἀσεβὲς νὰ ἀποδίδεται στὴν τυχαιότητα, αὐτό που ἀνήκει στὸν θεό.

(Johannes Kepler, De stella nova)

Ὁ Κέπλερ δὲν δέχεται καμία κοσμολογία προερχόμενη ἀπὸ τὴν τυχαιότητα, στὴν ὁποία ἡ δημιουργία δὲν θὰ εἶχε κανέναν σκοπὸ ὀμορφιᾶς καὶ θὰ ἔχανε κάθε της νόημα.

Ὁ ῥιζικὸς διαχωρισμὸς αὐτοῦ που συμβαίνει στοὺς οὐρανοὺς ἀπὸ αὐτό που συμβαίνει στὴν γῆ ἰσοδυναμεῖ μὲ τὴν λήθη τῆς τελειότητος τοῦ θεϊκοῦ ἔργου καὶ τῆς προνοίας του γιὰ τοὺς ἀνθρώπους. Κάτι τέτοιο θὰ βύθιζε τὸν κόσμο στὴν σιωπὴ καὶ θὰ μας ἀπέτρεπε ἀπὸ τὸ νὰ γνωρίσουμε τὴν προέλευσή του.

(Johannes Kepler, De stella nova)

Ὁ Κόσμος γιὰ τὸν Κέπλερ εἶναι ἕνα τέλεια συναρμοσμένο πλῆρες σύστημα, ποὺ ἀπὸ ἄκρη σὲ ἄκρη διατρέχεται ἀπὸ ἕνα ὁλόκληρο δίκτυο ἀναλογιῶν, ποὺ εἶναι τὰ σημεῖα τοῦ δημιουργοῦ του. Οἱ κοσμικὲς αὐτὲς ἁρμονίες συνιστοῦν ἔναν ἀληθινὸ ὕμνο που ὁ ἐμπνευσμένος μαθηματικὸς μπορεῖ κάποια στιγμὴ νὰ ἀποκωδικοποιήσει κατὰ τὴν ἀστρονομικὴ του μελέτη. Οἱ μαθηματικοὶ λόγοι εἶναι ἡ προνομιούχα καὶ παγκόσμια γλῶσσα στὴν ὁποία ὁ ἀστήρ, ὁ ἄνθρωπος καὶ ὁ θεὸς ταυτόχρονα ὁμιλοῦν καὶ κατανοούν. Ἡ Φύση εἶναι πλήρης νοήματος, τὸ ὁποῖο δὲν εἶναι κρυμμένο ἀλλὰ ἀντιθέτως ἀνακοινώνεται ἀνοιχτὰ στὴν θέα τῶν οὐρανῶν κάθε ὥρα, κάθε ἡμέρα, ἐφόσον κάποιος γνωρίζει τὴν γλῶσσα στὴν ὁποία ἐκφράζεται.

Τίποτε δὲν εἶναι πιὸ ξένο γιὰ τὸν Κέπλερ ἀπὸ τὸ νὰ τοποθετείται ἡ ἀστρονομία μεταξὺ τῶν θετικῶν ἐπιστημῶν, ὅπως γίνεται σήμερα, ἀπογυμνωμένη ἀπὸ τὸ μυστηριακὸ της περιεχόμενο. Γιὰ ἐκεῖνον εἶναι ἐπιστήμη πρωτίστως τοῦ Ἱεροῦ. Ὁ Κέπλερ ἔγινε Ἀστρολόγος τῆς Αὐλῆς τοῦ Δοῦκα τοῦ Βάλλενσταϊν (Wallenstein). Ἡ ἐνασχόλησή του μὲ τὴν ἀστρολογία φέρνει σὲ ἀμηχανία τοὺς σημερινοὺς ἀστρονόμους καὶ σπάνια, ἐὰν ὄχι ποτέ, γίνεται ἀναφορὰ τῶν κοσμοθεωριῶν του ἢ τῶν ἐρευνῶν του στὰ πανεπιστήμια.

Ὁ λιγότερο μυστικιστῆς, ἐν συγκρίσει μὲ τὸν Κέπλερ, Φράνσις Μπέικον [Francis Bacon] ἐπίσης πίστευε ὅτι ἡ Ἀστρολογία μπορεῖ νὰ ἐπανακτηθεῖ. Στὸ σύγγραμά του "De augmentis scientarum " (Ἡ πρόοδος τῆς μαθήσεως - The Advancement of Learning, 1623), ἀναφέρει: «Ὄσο γιὰ τὴν ἀστρολογία, εἶναι τόσο γεμάτη ἀπὸ δεισιδαιμονία που δύσκολα θὰ ἀνακαλύπταμε κάτι χρήσιμο σὲ αὐτήν. Ὅπως καὶ νὰ ἔχει, θὰ προτιμοῦσα μία κάθαρσή της ἀπὸ τὴν πλήρη της ἀπόρριψη». Συνεχίζει κάνοντας λόγο γιὰ μιὰ Ὑγιῆ Ἀστρολογία (Sane Astrology), ἡ ὁποία νὰ μπορεῖ νὰ προβλέψει μὲ μεγάλο βαθμὸ ἀκριβείας «πλημμύρες, ξηρασίες, καύσωνες, παγετούς, σεισμούς, εἰσβολὲς ὕδατος, ἐκρήξεις πυρκαγιάς, ἰσχυροὺς ἀνέμους καὶ βροχοπτώσεις στὶς διάφορες ἐποχὲς τοῦ ἔτους, λοιμούς, ἐπιδημίες, ἀσθένειες, ἀφθονία καὶ ἔλλειψη σίτου, πολέμους, στάσεις, σχίσματα, μετακινήσεις λαῶν καὶ ἐν συντομίᾳ ὄλες τὶς ἀναταραχὲς ἢ ἐξάρσεις ὅλων τῶν πραγμάτων φυσικῶν καὶ κακῶν». Ὁ Μπέικον δηλώνει πως μόλις τὰ θεμέλια μιᾶς τέτοιας Ὑγιοῦς Ἀστρολογίας ἐδραιωθοῦν, θὰ εἶναι ἐφικτὴ ἡ πρόβλεψη πραγμάτων, ὅπως ποιὲς ἐποχὲς θὰ εἶναι ἰδιαιτέρως κρίσιμες γιὰ ἱερωμένους ἢ πιὸ εὐνοϊκὲς γιὰ στρατιῶτες.

Ἀστρονομία καὶ Ἀστρολογία

Οἱ περισσότεροι ἱστορικοὶ ἀναφέρουν ὅτι ἀρχικὰ οἱ ὄροι εἴχαν ἀντίθετες ἔννοιες ἀπὸ ὅτι σήμερα. Μὲ μία προσεχτικότερη ἐξετάσῃ ὅμως διαπιστώνουμε ὅτι μὲ τὸν ὄρο ἀστρολογία δὲν ὑποδηλωνόταν ἁπλῶς τὸ μαθηματικὸ καὶ γεωμετρικὸ μέρος καὶ μὲ τὸν ὄρο ἀστρονομία τὸ φιλοσοφικὸ καὶ θεολογικὸ ἀλλὰ ὅτι ἡ ἴδια ἐπιστήμη που ἀρχικῶς ὀνομάσθη ἀστρολογία καί που περιελάμβανε τόσο τὸ γεωμετρικὸ ὄσο καὶ τὸ φιλοσοφικὸ μέρος, κατὰ τὴν ἐξέλιξη καὶ διεύρυνσή της μὲ νόμους κι ἐρμηνεῖες ἀριθμῶν καὶ γεωμετρικῶν σχημάτων ἔφθασε νὰ ἀποκληθεῖ ἀστρονομία. Πιθανῶς γι’ αὐτὸ καὶ στὰ ἀρχαία κείμενα βλέπουμε νὰ χρησιμοποιεῖται ἡ λέξη ἀστρολογία, ὅταν ὑποδηλώνεται ἡ ἐργασία τῶν μαθηματικῶν ὑπολογισμῶν γιὰ κάθε πρακτικὴ χρήσῃ (π.χ. ἡμερολόγιο), ἐνῶ ἡ λέξη ἀστρονομία, ὅταν ὑποδηλώνεται μιὰ βαθυτέρη διαστάση στὴν ἐνασχόληση μὲ τὴν ἐπιστήμη τῶν οὐρανίων ἀπὸ τὸ πρῖσμα τῆς μελέτης τῆς διατάξεως καὶ κινήσεως τοῦ Κόσμου ὡς ἀποτέλεσμα τῆς ἐλλόγου δράσεως τῶν Θεῶν.

THEO.jpg
Θεολόγος καὶ ἀστρολόγος συζητοῦν ἁρμονικά. Concordantia astronomie cum theologia. Concordantia astronomie cum hystorica narratione. Et elucidarium duorum precedentium, Pierre d' Ailly, Ausburg, 1490

Εἴδαμε πως οἱ δεσμοὶ μεταξὺ τῆς ἀστρολογίας καὶ τῆς θεολογίας ἦσαν πάντοτε ἄρρηκτοι. Δὲν θὰ πρέπει νὰ προκαλεῖ ἐκπλήξη λοιπὸν ὅτι ἡ σταδιακὴ ἐγκαταλείψη τῆς ἀστρολογίας ἀπὸ μιὰ ὅλο καὶ αὐξανόμενη μερίδα ἐπιστημόνων συνέπεσε μὲ μιὰ παρόμοια στάση ἐναντίον τῆς θρησκείας. Οἱ αἱματηρὲς πολιτικὲς καὶ θρησκευτικὲς ταραχὲς τῶν μεταρρυθμιστῶν καὶ τῶν ἀντιμεταρρυθμιστῶν καὶ τὰ δεινά που ἐπακολοῦθησαν προεκάλεσαν μία γενικότερη τάση που δὲν ἔβλεπε εὐνοϊκὰ ὄχι μόνον τὶς ὀργανωμένες ἐκκλησιαστικὲς δομὲς καὶ ἐκπροσώπους ἀλλὰ καὶ τὴν ἴδια τὴν ἔννοια τῆς θρησκείας καθ' αὐτή.

Καθὼς οἱ ἐπόμενες γενεὲς ἐπιστημόνων ἐπιδόθησαν στὴν προσπάθεια νὰ βροῦν ἀπαντήσεις καὶ νὰ ἐξασκήσουν τὶς ἐπιστῆμες δίχως τὸν ἀσφυκτικὸ -ὑπαρκτὸ ἢ μή- ἔλεγχο τῶν θρησκευτικῶν ἐκπροσώπων, ἔφθασαν στο ἄλλο ἀντίθετο ἄκρο, ῥέποντας πρὸς ἀθεϊστικὲς καὶ μηχανιστικὲς κοσμολογικὲς θεωρήσεις. Σταδιακὰ οἱ περισσότερες ἐπιστῆμες ἀπώλεσαν ἕνα σημαντικὸ κόμματι των, θυσία στὸν βωμὸ ἑνὸς ἀκραίου δυισμοῦ, ποὺ γιὰ τοὺς ἀρχαίους Ἕλληνες οὐδέποτε ὑπῆρξε. Πρᾶγμα που εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα καὶ τὴν τελικὴ ἀποσχίση τοῦ γεωμετρικοῦ καὶ μαθηματικοῦ μέρους τῆς ἀστρολογίας σὲ μία ξεχωριστὴ ἐπιστήμη που ἐπικράτησε νὰ ὀνομάζεται ἀστρονομία.

Μέχρι τὰ τέλη τοῦ 18ου αἱ., ἐποχὴ ὅπου ἐγκαταλείφθη καὶ ἡ τελευταία πανεπιστημιακὴ ἀστρολογικὴ ἕδρα (University of Salamanca, 1770), ἡ ἐαρινὴ τροπὴ συνέβαινε πλέον στὴν 8η μοῖρα Ἰχθύων. Θὰ περίμενε κανεὶς αὐτὴ ἡ οὐρανομετρικὴ ἀπόκλιση νὰ εἶναι ἀπὸ τὰ κύρια σημεῖα τῆς κριτικῆς ἐναντίον τῆς ἀστρολογίας. Παραδόξως, οὐδεῖς ἐξέφρασε μιὰ τέτοια κριτικὴ θέση. Εἶναι πιθανὸν ἀκόμη καὶ στὴν δικὴ τοὺς ἐποχὴ νὰ μὴν εἴχαν καταφέρει νὰ κατανοήσουν, πόσο μᾶλλον νὰ ἀποδεχθοῦν τὴν μετάπτωση τῶν ἰσημεριῶν τοῦ Ἱππάρχου.

Δύο ἤταν οἱ ἐπιστήμονες που ἐπηρέασαν ἀποφασιστικὰ τοὺς ἀστρονόμους τῆς ἐποχῆς τοὺς πρὸς τὴν ἐγκαταλείψη τῆς ἀστρολογίας. Ο Abbe Pluche, μὲ κύριο σκοπὸ νὰ ἐπαναφέρει τὸν κόσμο τῶν Θεῶν καὶ ἡρώων που εἴχαν ἀμεληθεῖ ἀπὸ τοὺς ἀστρολόγους κατὰ τὴν πρακτικὴ τοὺς. «Ἡ ἀστρολογία», ἔγραψε στὴν "Ἱστορία τοῦ Οὐρανοῦ" (Histoire du Ciel, 1739), «δὲν εἶναι παρὰ ἐσφαλμένη ἑρμηνεία συγκεκριμένων σημείων που ἔχουν παρεξηγηθεῖ». Προσπάθησε νὰ τραβήξει μία διαχωριστικὴ γραμμὴ μεταξὺ τῆς ἀστρολογίας, ὅπως τὴν ἀντιλαμβανόταν στὴν ἐποχὴ του, καὶ τῆς ἀστρονομίας. Σὲ αὐτὸ τὸν ἀκολούθησαν ὅλοι οἱ ἱστορικοὶ τῆς ἐπαναστατικῆς περιόδου ἀπὸ τὸν Bailly ὡς τὸν La Lande καὶ τὸν Delambre.

Ὁ δεύτερος ἦτο ὁ Ἰσαὰκ Νεύτων, ὁ ὁποῖος ἐπίστευε ὅτι ὑπῆρχε κάποιο ἀληθινὸ σύστημα γνωστὸ σὲ ἀρχαία ἐποχή, ποὺ ἀργότερα διαστρεβλώθη. Νομίζε τοὺς Χαλδαίους γιὰ τοὺς «πιὸ πεπαιδευμένους ἀστρονόμους τῆς ἐποχῆς των», ἐνῶ ἐξέφρασε τὸ παράπονο ὅτι κάποιοι ἀρχαῖοι Ἕλληνες καὶ ἱερεῖς εἴχαν διαστρεβλώσει τὴν παλαιότερη (ἀπὸ ἐκείνους) ‘σωστὴ’ ἀστρονομία διὰ τῆς θέσεως πως οἱ ἀστέρες «κινοῦνται στὶς οὐράνιες τροχιὲς των μὲ τὴν δύναμη τῶν ψυχῶν των», πὼς ἐθεωρήθησαν «οὐράνιοι θέοι» καί πως «ἡ ἀστρολογία καὶ ἡ θεολογία τῶν ἐθνικῶν εἴχαν γίνει γνωστὲς ἀπὸ πονηροὺς Ἱερεῖς γιὰ νὰ προωθήσουν τὴν μελέτη τῶν ἀστέρων καὶ τὴν ἀνάπτυξη τῶν ἱερατείων των καὶ μὲ τὸν καιρὸ ἐξαπλώθησαν στὸν ὑπόλοιπο κόσμο» (Σύστημα τοῦ Κόσμου, System of the World, 1685). Ὁ ἴδιος ὁ Νεύτων δὲν θεωροῦσε τὰ οὐράνια σώματα ἔμβια ἀλλὰ φυσικὰ ἀντικείμενα που ἐμπίπτουν σὲ μηχανικοὺς νόμους, τὰ ὁποῖα ὁ βιβλικὸς Θεὸς χρησιμοποιεῖ γιὰ νὰ ἀποκαλύψει τὴν θελήσή του. Οἱ θεολογικὲς τοποθετήσεις τοῦ Νεύτωνος ὁμοιάζουν περισσότερο μὲ ἐκεῖνες τοῦ Καλβίνου (ἀκραῖος μεταρρυθμιστῆς) ἐνῶ διαφέρουν δραματικὰ ἀπὸ τοῦ Θωμᾶ Ἀκινάτη (θεολόγος, γνωστὸς γιὰ τὴν πλατωνικὴ του κλίση).

Ὁ Νεύτων πίστευε ἀκράδαντα στὴν ἀκρίβεια τῶν βιβλικῶν προφητῶν καὶ τὴν βέβαιη ἔκβαση τῶν προφητειῶν των. Σύμφωνα μὲ ἐκεῖνον, ἡ βιβλικὴ προφητεία μποροῦσε νὰ δώσει παρόμοια ἀποτελέσματα μὲ τοὺς οἰωνοὺς καὶ ἄλλες μεθόδους προβλέψεων τῶν Χαλδαίων, πρὶν τὴν ἀνάπτυξη τῆς ἀστρολογίας μὲ τὰ ὡροσκόπια. Στὴν πραγματικότητα καὶ οἱ Χαλδαίοι ἀπέδιδαν θεϊκὴ φύση στοὺς ἀστέρες καὶ τὰ συστήματα τοὺς ἐμφανίζονται μεταγενέστερα τῶν Ἑλλήνων (ἡ κύρια ἀνάπτυξη των ἤτο στὴν μετὰ τὸν Ἀλέξανδρο ἐποχή), ἀλλὰ ὁ Νεύτων δὲν τὸ ἐγνωρίζε, μία καὶ τὰ περισσότερα κείμενα βαβυλωνιακῆς προελεύσεως ἀνακαλύφθησαν καὶ μελετήθησαν πολὺ ἀργότερα ἀπὸ τὴν ἐποχὴ του. Σημαντικὸ μέρος ὅσων ἔκανε ὁ Νεύτων ἤταν ἀπὸ ἀντίδραση λόγῳ τῆς ἀντιθέσεώς του πρὸς ὅσα ἔκανε ὁ Ντεκὰρτ ὡς πρὸς ὅ,τι σήμερα ἀποκαλοῦμε ἐπιστήμη.

Παρότι λοιπὸν ἡ ἀστρολογία βοήθησε στο νὰ προκύψουν ἀξιόλογοι μαθηματικοὶ καὶ ἀστρολόγοι (Τύχο Μπράχε, Κοπέρνικος, Γαλιλαῖος, Κέπλερ) οἱ ἴδιοι οἱ μελετητὲς της δὲν ἐπέτυχαν νὰ ἐπανέλθουν στὶς ἀρχικὲς κοσμολογικὲς δομὲς καὶ θεολογία καὶ νὰ κατανοήσουν τὴν λογικὴ της, ὥστε νὰ μπορέσουν νὰ τὴν διορθώσουν καὶ νὰ τὴν ἐξελίξουν ὀρθὰ.

 

*Ἡ γλώσσα τοῦ παρόντος ἂρθρου εἶναι ἀπλοποιημένη λόγῳ τῆς συγγραφῆς του διὰ τὸ Τρίτο Μάτι