Σύστασις

Ἡ Σελήνη εἶναι σῶμα ἐτερόφωτο, δηλαδὴ δὲν ἐκπέμπει ἡ ἴδια φῶς ἀλλὰ ἀντανακλᾷ τὸ ἡλιακόν. Ἡ ἀνακλαστικότης δὲν ὑπερβαίνει τὸ 7%, συνεπῶς εἰς τὴν ἐπιφάνειαν τῆς Σελήνης εἶναι μᾶλλον σκοτεινά. Μετὰ γυμνοῦ ὀφθαλμοῦ διακρίνονται φωτειναὶ καὶ σκιώδεις περιοχαί, ἐνῶ μετὰ τηλεσκοπίου διακρίνονται ἀρκετοὶ κρατῆρες. Ἡ ἐπιφάνεια τῆς Σελήνης διακρίνεται εἰς δύο εἴδη: τὰς "ἠπείρους" (terrae) καὶ τὰς "θαλάσσας" (maria). Τὸ κύριον συστατικὸν τῆς ἐπιφάνειας εἶναι ὁ σεληνιακὸς Ῥεγόλιθος (Regolith, τὸ καλούμενο 'σεληνιακὸ χώμα'). Ὁ Ῥεγόλιθος πρόηλθε ἀπὸ τὴν κονιοποίησιν τῶν βράχων τῆς ἐπιφανείας λόγῳ τῶν συγκρούσεων μετεωριτῶν. Ἀποτελεῖται ἀπὸ λεπτὰ σωματίδια σκόνης, ὑάλινα σφαιρίδια καὶ ἀπὸ μεγαλύτερα θραύσματα βράχου.

Σεληνιακὸ δεῖγμα ἀπὸ τὰς ἀποστολὰς Apollo

Ὁ Ῥεγόλιθος εὑρίσκεται εἰς ὅλην τὴν ἐπιφάνεια τῆς Σελήνης τῇ ἐξαιρέσει τῶν ἀπότομων τοιχωματων τῶν κρατήρων καὶ τῶν κοιλάδων. Ἔχει πάχος 2 - 8 μέτρα εἰς τὰς "θαλάσσας" καὶ δύναται νὰ ὑπερβεῖ τὰ 15 μέτρα πάχος εἰς τὰς "ἠπείρους". Ἄλλα σπανιότερα εἴδη πετρωμάτων εἰσὶν ὁ γρανίτης, ὁ πυροξενίτης (pyroxenite), ὁ νορίτης (norite), ὁ πρασινωπὸς ὕαλος, ὁ τρακτολίτης (tractolite) καὶ ὁ δενίτης (denite).

Ἡ Σελήνη δὲν ἔχει μαγνητικὸ πεδίον. Μερικοὶ ἀπὸ τοὺς βράχους τῆς ἐπιφάνειας ἐκπέμπουσιν κάποιο εἶδος ἐναπομείναντος μαγνητισμοῦ, ἐνδεικνύοντας τὴν πιθανὴν ὕπαρξιν ἑνιαίου μαγνητικοῦ πεδίου νωρὶς εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς Σελήνης. Δίχως ἀτμόσφαιρα καὶ μαγνητικὸ πεδίον ἡ Σελήνη ἐκτίθεται ἀπευθείας τῷ ἡλιακῷ ἀνέμῳ.

Ὁ νότιος πόλος, φωτογραφία ἀπὸ τὸ Clementine

Κατὰ τὴν διάρκειαν ζωῆς της, ποὺ ὑπολογίζεται νὰ εἶναι ἄνω τῶν 4 δισεκατομμυρίων ἐτῶν, μεγάλη ποσότης ἰόντων ὑδρογόνου ἐνσωματώθησαν τῷ σεληνιακῷ ῥεγολίθῳ. Αὐτὸ τὸ 'σεληνιακὸ ὑδρογόνον' εἰκάζεται ὅτι ἴσως κάποτε χρησιμεύσει γιὰ διαστημικὸν καύσιμον. Τὰ στοιχεῖα ποὺ συνέλεξε τὸ ἐρευνητικὸ σκάφος Clementine ὑπέδειξαν τὴν πιθανὴν ὕπαρξιν πάγου ἐντὸς τῶν βαθιῶν κρατήρων τοῦ νοτίου πόλου τῆς Σελήνης ποὺ δὲν φθάνει ποτὲ τὸ ἠλιακὸ φῶς. Αὐτὸ ἐπιβεβαιώθη τελικὰ μὲ τὴν ἐρευνητικὴν ἀποστολὴν τοῦ Lunar Prospector καὶ φαίνεται πὼς ὑπάρχει πάγος καὶ εἰς τὸν βόρειον πόλον.

Σελήνης Κρατήρες

Οἱ περισσότεροι ἀπὸ τοὺς κρατῆρας τῆς ὀρατὴς πλευρᾶς ἔλαβαν τὴν ὀνομασίαν των ἀπὸ σημαντικοὺς ἐπιστήμονας τῆς ἀστρονομίας & ἀστρολογίας ὄπως Τύχο, Κοπέρνικος καὶ Πτολεμαῖος. Τὰ χαρακτηριστικὰ τῆς ἀθέατης πλευρᾶς ἔλαβαν τὴν ὀνομασίαν των ἀπὸ περισσότερο σύγχρονα θέματα ὄπως αἱ σεληνιακαὶ ἀποστολαὶ Ἀπόλλων, οἱ Γκαγκάριν καὶ Κορολεφ κ.α. Δυο μεγάλοι κρατῆρες διακρίνονται, ὁ κρατῆρ Aitken εἰς νότιον πόλον (ἀθέατη πλευρά) διαμέτρου 2250 χλμ καὶ βάθους 12 χλμ. ποὺ θεωρεῖται ὁ μεγαλύτερος τοῦ ἡλιακοῦ συστήματος καὶ ὁ Orientale πρὸς τὰ δυτικὰ τῆς ὀρατῆς πλευρᾶς μὲ σχηματισμοὺς πολλαπλῶν δακτυλιδιῶν. Ὁ Κοπέρνικος ἔχει διάμετρον 93 χλμ. καὶ εὑρίσκεται εἰς τὴν "θάλασσα" Imbrium Basin, πρὸς τὰ βόρεια τῆς ὀρατῆς πλευράς.

Φωτογραφία τοῦ κρατῆρος Κοπέρνικου, ἀπὸ τὸ Lunar Orbiter 5.

Ὁ κρατὴρ Κοπέρνικος φωτογραφηθεῖς ἀπὸ τὸ Apollo 17 ἐν σεληνιακῇ τροχιᾷ.

Ἢπειροι καὶ Θάλασσαι

Τὰ σχετικῶς φωτεινὰ ὑψώματα τῆς ἐπιφάνειας τῆς Σελήνης λέγονται "ἤπειροι" καὶ χαρακτηριστικὸν των γνώρισμα ἐστὶ τὸ πλῆθος τῶν κρατήρων. Οἱ κρατῆρες ἐσχηματίσθησαν ἀπὸ συγκρούσεις μετεωριτῶν καὶ αἱ περιοχαὶ τῶν "ἠπείρων" θεωροῦνται παλαιότεραι ἀπὸ τὰς "θαλάσσας", ἔχοντας πολλοὺς περισσοτέρους κρατῆρας. Τὸ πέτρωμά των ἀποτελεῖται κυρίως ἀπὸ ἓν μεταλλικὸν στοιχεῖον μεγάλης περιεκτικότητος εἰς ἀσβέστιον καὶ ἀλουμίνιον (plagioclase feldspar), ποὺ προέρχεται ἀπὸ τὰ θραύσματα τῶν μετεωριτῶν, τὰ περισσότερα κρυσταλλικῆς μορφῆς.

Ἄλλα δείγματα ἀπὸ τὰς πεδιάδας περιλαμβάνουσιν λεπτόκοκκους κρυσταλλικοὺς βράχους ποὺ ἐσχηματίσθησαν μεθ' ἀποτόμου τήξεως ὀφειλόμενης εἰς τὴν ὑψηλὴν πίεσιν τῶν συγκρούσεων μετεωριτῶν. Τὰ πετρώματα αὐτὰ φαίνονται νὰ ἐσχηματίσθησαν πρὸ 4 - 3,8 δισεκατομμυρίων ἐτῶν καὶ ὁ ἔντονος βομβαρδισμὸς κρατήρων εἰκάζεται πὼς συνέβη πρὸ 4,6 δισεκατομμυρίων ἐτῶν - τέτοια δὲ πιστεύεται πὼς εἶναι καὶ ἡ ἡλικία τῆς Σελήνης.

Ὁ κρατὴρ Αitken

Ὁ κρατὴρ Tycho, ἀπὸ τὸ Clementine.

Αἱ σκιερότεραι περιοχαὶ τῆς σεληνιακῆς ἐπιφάνειας λέγονται "θάλασσαι" καὶ περιλαμβάνουσιν ὀλιγότερους κρατῆρας. Ἀποτελοῦσιν τὸ 16% τῆς ἐπιφάνειας καὶ εἰσὶ συγκεντρωμέναι πρὸς τὴν ὀρατὴν διὰ ἐμᾶς πλευρὰ τῆς Σελήνης. Τὸ κέντρον τῆς μάζας τῆς Σελήνης ἐστὶ μετατοπισμένο ἐν σχέσει μὲ τὸ γεωμετρικὸ τῆς κέντρον κατὰ περίπου 2 χλμ. πρὸς τὴν πλευρὰν τῆς Γῆς. Αὐτὸ ἴσως νὰ ὀφείλεται εἷς τὸ μεγαλύτερο πάχος τοῦ φλοιοῦ τῆς Σελήνης τῇ ἀθέατῃ πλευρᾷ, μὲ ἀποτέλεσμα τὰ μάγματα βασαλτίου ἀπὸ τὸ ἐσωτερικὸν τῆς νὰ διοχετεύονται κατὰ τὴν ἔξοδον τῶν εὐκολότερα πρὸς τὴν ὀρατὴν πλευράν.

Τὸ κύριο πέτρωμα τῶν "θαλασσῶν" ἐστὶ τὸ βασάλτιον τοῦ ὁποίου ἡ ἡλικία ὑπολογίζεται εἰς 3,8 - 3,1 δισεκατομμύρια ἔτη. Ὑπάρχουν ἐνδείξεις ὅτι σὲ σημεῖα ἔχει σχηματίσει νέους κρατῆρας ὄχι παλαιοτέρους τοῦ ἑνὸς δισεκατομμυρίου ἐτῶν. Αἱ "θάλασσαι" ἔχουν πάχος ὀλίγων ἑκατοντάδων μέτρων ἀλλὰ μεγάλο εὖρος τόσον ποὺ συχνὰ διαμορφώνουσιν τὸν ὑπὸ αὐτῶν φλοιὸν προκαλώντας τὸν σχηματισμὸν βαθιῶν κοιλάδων καὶ ὑψωμάτων εἰς τὴν σεληνιακὴν ἐπιφάνεια.

Φωτογραφία τῆς ἀθέατης πλευρᾶς ἀπὸ τὸ Apollo 11. Ὁ κεντρικὸς κρατὴρ ἔχει διάμετρον περίπου 80 χλμ.

Ὁ κρατὴρ Orientale μὲ σχηματισμοὺς πολλαπλῶν δακτυλιδιῶν

Σεισμοί & τεκτονικὴ δραστηριότης

Κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν διαστημικῶν ἀποστολῶν Apollo, τέσσερις σεισμικοὶ σταθμοὶ πυρηνικὴς ἐνέργειας ἐγκαταστάθησαν ἵνα συλλέξουν σεισμικὰ στοιχεῖα για τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Σελήνης. Διαπιστώθησαν κατάλοιπα τεκτονικῆς δραστηριότητος ὀφειλόμενα εἰς τὴν ψῦξιν τοῦ ἐσωτερικοῦ καὶ τὰς παλιρροιακὰς δυνάμεις ἐνῶ οἱ μόνοι ἄλλοι σεισμοὶ ὀφειλόντουσαν εἰς τὴν σύγκρουσιν μετεωριτῶν. Τὰ ἀποτελέσματα ἔδειξαν ὅτι ὁ φλοιὸς τῆς Σελήνης ἔχει πάχος 60 χλμ. εἰς τὸ κέντρον τῆς ὀρατὴς πλευρὰς καὶ ἀνόμοια κατανομὴ μὲ πολὺ μεγαλύτερον πάχος εἰς τὴν ἀθέατην πλευράν. Ἀπὸ τὰς σεισμικὰς παρατηρήσεις σχετικῶς μὲ τὸν φλοιὸν καὶ τὸν μανδύα τῆς Σελήνης φαίνεται πὼς ὁ πλανήτης ἔχει πολλαπλὰς στρώσεις σχηματισμένας ἀπὸ πυριγενεῖς διαδικασίας. Δὲν φαίνεται νὰ ὑπάρχει πυρὴν σιδήρου ἐκτὸς ἐὰν ἐστὶ πολὺ μικρός.

Ἡ Σελήνη φαίνεται νὰ ὑπέστη ἔντονον βομβαρδισμὸν τινὰ νωρὶς κατὰ τὸν βίον της καὶ πολλοὶ ἀπὸ τοὺς βράχους τοῦ ἀρχικοῦ τῆς φλοιοῦ ἀνεμίχθησαν, ἔλιωσαν, ἐθάφθησαν ἢ ἐξαλείφθησαν. Οἱ μετεωρίτες ἔφεραν ἐπίσης πολλοὺς διαφορετικοὺς τύπους βράχων. Συμφώνως προς τον μύθον, ἡ ἐπιφάνεια τοῦ σεληνιακοῦ δίσκου σημαδεύεται ἀπὸ τὴν μάχην τῆς Σελήνης ἐναντίον τοῦ Τυφῶνος κατὰ τὴν Γιγαντομαχίαν.

Αἱ συγκρούσεις ἐξέθεσαν τὰ σεληνιακὰ πετρώματα μεγάλου βάθους ἐνῶ ὁ βαθύτερος φλοιὸς ἐράγισε ἀφήνοντας τὸ τετηγμένο βασάλτιον τοῦ ἐσωτερικοῦ νὰ φθάσει εἰς τὴν ἐπιφάνεια. Ἐπειδὴ ἡ Σελήνη δὲν ἔχει ἀτμόσφαιρα οὔτε ὕδωρ, τὰ συστατικὰ τῶν βράχων δὲν ἀλλοιώθησαν χημικῶς. Βράχοι ὑπολογιζόμενης ἡλικίας μεγαλύτερης ἀπὸ 4 δισεκατομμύρια ἔτη ὑπάρχουν ἀκόμη, διδόντας πληροφορίας διὰ τὴν πρώιμον ἱστορίαν τοῦ ἡλιακοῦ συστήματος. Εἰς τὴν Γῆ τὰ παλαιότερα πετρώματα ὑπολογίζονται νὰ εἶναι ὄχι πάνω ἀπὸ 3 δισεκατομμύρια ἔτη.

Ἡ γεωλογικὴ δραστηριότης σήμερον ἀποτελεῖται ἀπὸ περιστασιακὰς συγκρούσεις μετεωριτῶν καὶ διαρκὴν σχηματισμὸν ῥεγολίθου. Ἡ Σελήνη θεωρεῖται γεωλογικῶς ἀνενεργῆ. Μὲ τέτοιους ἐντόνους πρώιμους βομβαρδισμοὺς καὶ σχετικῶς ἀπότομον τέλος τῶν δυνατῶν συγκρούσεων, ἡ Σελήνη θεωρεῖται μία ἀρχαία εἰκόνα ποὺ παρέμεινε ἀναλλοίωτη ἐν τῷ χρόνῳ.

Ὁ Σεληνιακὸς κύκλος ζωῆς

Πρὸ τῶν διαστημικῶν ἀποστολῶν Apollo ὑπήρχαν τρεῖς κύριαι θεωρίαι ἀναφορικὰ μὲ τὴν προέλευσιν τῆς Σελήνης: ἡ θεωρία τῆς συνδημιουργίας ὅπου ἡ Γῆ καὶ ἡ Σελήνη εἴχαν σχηματισθεῖ ἐκ τοῦ ἰδίου ἡλιακοῦ νεφελώματος καὶ τὴν ἰδίαν περίοδον, ἡ θεωρία τῆς ἀποσπάσεως, ὅπου ἡ Σελήνη εἶχε ἀποσπασθεῖ ἀπὸ τὴν Γῆ καὶ ἡ θεωρία τῆς προσλήψεως, ὅπου ἡ Σελήνη εἶχε σχηματισθεῖ κάπου ἀλλοῦ καὶ προσελήφθη ἀπὸ τὸ βαρυτικὸν πεδίον τῆς Γῆς. Κατόπιν τῆς μελέτης τῶν πετρωμάτων τῆς Σελήνης ἐσχηματίσθη καὶ μία ἀκόμη θεωρία, αὐτὴ τῆς κρούσεως, ὅπου ἡ Γῆ συνεκρούσθη κάποτε μὲ ἕνα μεγάλο οὐράνιον σῶμα καὶ ἀπὸ τὰ θραύσματα τῶν δύο πλανητῶν ἐσχηματίσθη ἡ Σελήνη.

Οἱ σύγχρονοι ἐπιστήμονες ἔχουν ἀποφανθεῖ πὼς ἅπασαι αἱ προτεινόμεναι θεωρίαι παρουσιάζουσι κενὰ καὶ ἡ πλέον πρόσφατη ποὺ φαίνεται νὰ κερδίζει ἔδαφος ἐπίσης δὲν ἔχει ἐπιλύσει πολλὰς λεπτομέρειας. Ἐμεὶς θεωροῦμε πιθανοτέραν τὴν θεωρίαν τῆς προσλήψεως, ποὺ ἐνδεικνύεται ἀπὸ τὴν μυθολογίαν τῆς ἱερᾶς μας παραδόσεως (προσελήνιοι Ἀρκάδες).

Σχετικαὶ Σελίδαι ἐν Διαδικτύῳ:

Nine Planets - Παρουσίασις τῶν πλανητῶν τοῦ ἡλιακοῦ μας συστήματος. Ἡ Σελήνη.
NASA - Planetary Info - Αἱ σελίδαι τῆς ΝΑΣΑ, περί τῆς Σελήνης.
Project Apollo Archive - Αἱ σεληνιακαὶ διαστημικαὶ ἀποστολαὶ Apollo: χάρται, διαγράμματα, φωτογραφίαι, ἱστορικὸ τῶν ἀποστολῶν.
Solar Views - Πλούσιο πληροφοριακὸ ὑλικόν περί τῶν πλανητῶν τοῦ ἡλιακοῦ μας συστήματος. Ἡ Σελήνη.