Στὴν τέταρτη διάλεξη τῆς σειρᾶς, ὁ Ρόμπερτ Σμὶτ ἀναπτύσσει μιὰ θεμελιώδη διάκριση ποὺ διατρέχει ὁλόκληρη τὴν ἑλληνιστική Ἀποτελεσματικὴ ὡς πρὸς τὸ ἀντικείμενό της.

Περίληψη

  Στὴν τέταρτη διάλεξη τῆς σειρᾶς, ὁ Ρόμπερτ Σμὶτ ἀναπτύσσει μιὰ θεμελιώδη διάκριση ποὺ διατρέχει ὁλόκληρη τὴν ἑλληνιστική Ἀποτελεσματικὴ ὡς πρὸς τὸ ἀντικείμενό της.

  Ἡ Ἀποτελεσματικὴ δὲν ἀσχολεῖται μὲ τὸν ἄνθρωπο «ὡς ἄνθρωπο» – ἐρώτημα ποὺ ἀνῆκει στὴν φιλοσοφία – ἀλλὰ μὲ τὰ ἐνδεχόμενα καὶ συμπτωματικὰ στοιχεῖα τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς: τὴν καταγωγή, τὴν οἰκογένεια, τὴν περιουσία, τὴν κοινωνικὴ θέση. Ἡ Κοσμικὴ Ψυχή, κατὰ τὸν Σμίτ, δὲν δημιουργεῖ τὶς ὀντότητες ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐργάζεται, ἀλλὰ «χειραγωγεῖ» γεγονότα καὶ ἰδιότητες ποὺ οἱ ἄνθρωποι θεωροῦν τυχαῖα, ἀποκαλύπτοντας ἔτσι τὴν ὑποταγή τους στὴν μοῖρα. Στὸ πλαίσιο αὐτό, ἡ ἔννοια τῆς αἰτίας ἑρμηνεύεται ὄχι ὡς μηχανιστικὴ αἰτιοκρατία, ἀλλὰ ὡς «εὐκαιρία» ἢ «πρόσφορο ἔδαφος» γιὰ τὴν ἀνάδυση γεγονότων – μία ἀντίληψη ποὺ κυριαρχεῖ στοὺς πρώιμους ἑλληνιστικοὺς ἀστρολόγους ὅπως ὁ Οὐάλης, πρὶν ὁ Πτολεμαῖος μετατοπίσει τὸ κέντρο βάρους ἀπὸ τὴν αἰτία πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα.

  Ὁ Σμὶτ ἑστιάζει στὴν ἀναλογία μεταξὺ γλωσσικῆς δομῆς καὶ ἀστρολογικῆς πρακτικῆς. Ὁ Λόγος τῆς Κοσμικῆς Ψυχῆς λειτουργεῖ ὡς ἡ ἕνωση οὐσιαστικοῦ καὶ ρήματος, καὶ ὅτι κάθε γραμματικὴ διάκριση – χρόνος, φωνή, πρόσωπο, ἀριθμός, ἔγκλιση, πτώση –βρίσκει τὴν ἀστρολογική της ἔκφραση. Οἱ ὄψεις παρέχουν «ρήματα» σὲ «οὐσιαστικά» (πλανῆτες), ἐνῷ οἱ κυβερνῆτες οἴκων (ὁ?κοδέκτορες) «ἀναλαμβάνουν τὴν εὐθύνη» γιὰ πλανῆτες ποὺ φιλοξενοῦν, κατὰ τρόπο ἀνάλογο μὲ τὴν ἀριστοτελικὴ σύλληψη τοῦ κατηγορήματος ποὺ «κατηγορεῖ» ἕνα ὑποκείμενο. Ἡ ἔννοια τῆς οἰκειώσεως (ἀστρολογικὸς ὅρος: οἰκείωσις) εἰσάγεται ὡς κλειδὶ γιὰ τὴν κατανόηση τῆς μέσης φωνῆς στὸν Κοσμικὸ Λόγο: ἡ Ψυχὴ εἴτε «οἰκειοποιεῖται» τὸ ἐνδεχόμενο εἴτε «τὸ καθιστᾶ συγγενὲς» μὲ τὸν ἑαυτό της, καθὼς ἡ συνείδησή της άντιλαμβάνεται μέσῳ τῆς ἐμπλοκῆς μὲ τὸ ἐνδεχόμενο καὶ συμπτωματικό.

  Τέλος, ὁ Σμὶτ ἐπισημαῖνει τὴν λογοτεχνικὴ καὶ ἑρμηνευτικὴ πολυπλοκότητα τῶν ἑλληνιστικῶν κειμένων. Ἀναφέρεται στὴν «μιμητικὴ» γραφὴ συγγραφέων ὅπως ὁ Κριτόδημος καὶ ὁ ἴδιος ὁ Οὐάλης, οἱ ὁποῖοι χρησιμοποιοῦν τὴν ἀστρολογικὴ ὁρολογία ὄχι μόνο ὡς μέσο πρόβλεψης, ἀλλὰ ὡς τρόπο νὰ ἀναπαραστήσουν τὴν σχέση μεταξὺ Κοσμικῆς Συνείδησης καὶ ἀνθρώπινης ζωῆς. Ἡ μετάφραση καὶ ἡ ἑρμηνεία αὐτῶν τῶν κειμένων ἀπαιτεῖ, κατὰ τὸν Σμίτ, ὄχι μόνο γλωσσικὴ ἐπάρκεια, ἀλλὰ καὶ τὴν ἱκανότητα νὰ ἀναγνωρίσουμε ὅτι κάθε ἀστρολογικὸς ὅρος φέρει διπλὴ σημασία: γραμματικὴ καὶ ἀστρονομική. Μέσα ἀπὸ αὐτὴ τὴν διπλὴ ὀπτική, θέτει τὰ θεμέλια γιὰ μία συστηματικὴ κατανόηση τῆς ἑλληνιστικῆς ἀστρολογίας ως «γλώσσας» τοῦ κατὰ Πλάτωνα «Κοσμικοῦ ζῴου», τοῦ κοσμικοῦ ζωντανοῦ ὀργανισμοῦ.

Ἡ ἀπομαγνητοφώνηση ἔγινε ἀπὸ τὸ φωνητικὸ ἀρχεῖο τῆς διάλεξης σὲ ἀκριβὲς κείμενο. Ἡ μετάφρασή του στὰ ἑλληνικά εἶναι αὐτόματη ἁλλὰ ἀρκετὰ καλή, βάσει ἀκαδημαϊκῶν λεξικῶν κι ὁρολογίας. Οἱ διαλέξεις διατίθονται ἀπὸ τὴν πολυβιβλιοθήκη τοῦ Internet Archive· ἐδῶ προσθέσαμε ἀπομαγνητοφώνηση καὶ μετάφραση.