Τὸ κείμενο προέρχεται ἀπὸ τὴν πραγματεία τῆς Θεοδώρας Γιαννίτση, «Οἱ Ἕλληνες στὴν ἱστορία τῆς Ρωσσίας» (Μόσχα, 2020). Ἡ ἀναδημοσίευση ἔγινε μὲ ἄδεια τῆς συγγραφέως. Ὁ πολυτονισμὸς ἔγινε ἀπὸ ἐμᾶς.
Γ′ ΜΕΡΟΣ
Διευρύνοντας τὴν γεωγραφικὴ ἀκτίνα τῶν ἐπιχειρηματικῶν δράσεων τῶν Ἑλλήνων τῆς Ρωσσίας, κρίνουμε σκόπιμο νὰ ἀναφέρουμε ἐνδεικτικὰ ὁρισμένα ἀκόμη ὀνόματα, ὅπως:
ΑΔΕΡΦΟΙ ΖΩΣΙΜΑΔΕΣ, Ἰωάννης, Νικόλαος, Ἀναστάσιος, Θεοδόσιος, Ζώης καὶ Μιχαήλ, μὲ καταγωγὴ ἀπὸ Ἤπειρο καὶ ἔντονη ἐμπορικὴ δράση σὲ Λιβόρνο, Νέζιν καὶ Μόσχα. Ὅλη τους τὴν περιουσία, ποὺ ἀνήρχετο σὲ ἑκατομμύρια χρυσὰ ρούβλια, οἱ Ζωσιμάδες διοχέτευσαν σὲ φιλανθρωπικὰ ἔργα καὶ στὴν ἀνάπτυξη τῆς παιδείας τοῦ Γένους. Οἱ τάφοι τοῦ Θεοδόσιου καὶ Χώη Ζωσιμὰ βρίσκονται στὴν νεκρόπολη τῆς Μονῆς Ντονσκόι στὸ κέντρο τῆς ρωσσικῆς πρωτεύουσας.
Ἐδῶ βρίσκονται καὶ οἱ τάφοι λοιπῶν ἐπιφανῶν ἐμπόρων καὶ ἐθνικῶν εὐεργετῶν, ὅπως αὐτὸς τοῦ Μάνθου Ριζάρη, μελῶν οἰκογένειας Μπούμπα, μελῶν οἰκογένειας Χατζηκώστα καὶ τοῦ Ζώη Καπλάνη.
ΖΩΗΣ ΚΑΠΛΑΝΗΣ (Ἤπειρος 1736 – Μόσχα 1806), ἔμπορος, ἐγκατεστημένος στὴν Μόσχα, καὶ ἐθνικὸς εὐεργέτης.
Ἔζησε ἰδιαίτερα στερημένα παιδικὰ χρόνια, ἀπὸ νωρὶς ἔμεινε ὀρφανὸς καὶ ἐτέθη στὴν ὑπηρεσία τοῦ πλούσιου Κονιτσιώτη γουνεμπόρου καὶ ἐπίσης εὐεργέτη Παναγιώτη Χατζηνίκου. Μὲ τὴν πάροδο τῶν ἐτῶν ὁ Χατζηνίκου, ἀντιλαμβανόμενος τὴν ἀξία καὶ τὴν φιλομάθεια τοῦ Καπλάνη, ὁ ὁποῖος στὸ μεταξὺ εἶχε μάθει μόνος του γραφὴ καὶ ἀνάγνωση, τὸν ἀπάλλαξε ἀπὸ τὶς χειρωνακτικὲς ἐργασίες καὶ τὸν προσέλαβε ὡς ὑπάλληλό του ἐνῶ μέσα σὲ λίγο χρονικὸ διάστημα τὸν ἔχρισε γραμματικό του καὶ στὴν συνέχεια συνέταιρό του.
Ὑπὸ τὴν νέα του ἰδιότητα, ὁ Καπλάνης συνέβαλε στὴν ἀνάπτυξη τῆς ἐπιχείρησης ποὺ εἶχε ὡς ἕδρα τὸ Βουκουρέστι (τόπος διαμονῆς τοῦ Χατζηνίκου) ἐνῶ ἀπὸ τὸ 1771 ἐγκαταστάθηκε μόνιμα στὴν Μόσχα. Ἐκεῖ κατάφερε νὰ ἀποκτήσῃ βαθμιαία μεγάλη περιουσία ζώντας ταυτόχρονα μία λιτὴ καὶ θεοσεβὴ ζωή.
Πολλὰ ἀπὸ τὰ πλούτη του, ὁ Καπλάνης τὰ διέθετε γιὰ ἐθνωφελεῖς σκοπούς: ἵδρυσε τὸ 1797 τὴν Καπλάνειο Σχολὴ στὰ Ἰωάννινα τὴν ὁποία προίκισε μὲ ἀξιόλογη βιβλιοθήκη, ἐργαλεῖα Φυσικῆς κ.λπ. ἐνῶ μέσω τῆς διαθήκης του δώρισε σημαντικὰ χρηματικὰ ποσὰ στὶς σχολὲς τῆς Πάτμου καὶ τοῦ Ἁγίου Ὅρους καθὼς καὶ κληροδότημα γιὰ τὸ νοσοκομεῖο τῶν Ἰωαννίνων καὶ γιὰ ἄλλους φιλανθρωπικοὺς σκοποὺς ἀλλὰ καὶ στὸ Βασιλικὸ Ὀρφανοτροφεῖο τῆς Μόσχας μὲ τὸν ὄρο νὰ στέλνονται οἱ τόκοι στοὺς ἐπιτρόπους τῶν ἐκκλησιῶν τῶν Ἰωαννίνων μὲ σκοπὸ τὴν ἐνίσχυση τῶν φτωχῶν κατοίκων τοῦ Γραμμένου καὶ τῆς Ζοντίλας (τόπος καταγωγῆς τῆς μητέρας του).
Ἀπεβίωσε στὶς 20 Δεκεμβρίου τοῦ 1806 σὲ ἡλικία 70 ἐτῶν στὴν Μόσχα.
ΙΩΑΝΝΗΣ ΔΟΜΠΟΛΗΣ, μὲ καταγωγὴ ἀπὸ τὴν Ἤπειρο, ἀπεβιωσε στὴν Ρωσία τὸ 1850. Φίλος καὶ οἰκονόμος τοῦ Καποδίστρια. Ἀπέκτησε τεράστια περιουσία (ποὺ ἐπίσης ἀνήρχετο σὲ ἑκατομμύρια χρυσὰ ρούβλια), πού, σύμφωνα μὲ τὴν διαθήκη του προορίζονταν γιὰ τὶς ἀνάγκες τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ τὴν Ἵδρυση Πανεπιστημίου, ποὺ θὰ φέρει τὸ ὄνομα Καποδιστριακόν. Στὶς 4 Φεβρουαρίου 1849 συνέταξε στὴν Πετρούπολη τὴν διαθήκη του μὲ τὴν ὁποία ἄφησε στὸ ἑλληνικὸ δημόσιο ὁλόκληρη τὴν περιουσία του μὲ τὸν ὄρο ὅτι τὸ ποσὸ ποὺ θὰ σχηματιζόταν (στὴν αὐτοκρατορικὴ τράπεζα τῆς Ρωσσίας) μαζὶ μὲ τοὺς τόκους μέχρι τὸ 1906 θὰ χρησιμοποιοῦνταν γιὰ τὴν ἵδρυση καὶ λειτουργία πανεπιστημίου στὰ Γιάννενα ἢ στὴν Ἀθήνα, ποὺ θὰ ὀνομαζόταν Καποδιστριακό.
Στὴν διαθήκη του ἐπίσης ἀνέφερε ὅτι τὸ πανεπιστήμιο αὐτὸ θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχε ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἐπιστημονικῶν ὀργάνων καὶ ἐργαστηρίων, καὶ ἰδιαίτερο παρεκκλήσιο γιὰ νὰ ἐκκλησιάζονται σὲ αὐτὸ οἱ διδάσκαλοι καὶ οἱ φοιτητές. Τὸ 1911 ἡ ρωσσικὴ κυβέρνηση ἔδωσε στὴν ἑλληνικὴ τὸ ποσὸ τῶν 7.700.000 δρχ. Τὰ ποσὰ ποὺ δὲν παραδόθηκαν ἀπὸ τὴν ρωσσικὴ κυβέρνηση μέχρι τὸ 1918 ἐξανεμίστηκαν λόγω τοῦ πληθωρισμοῦ τοῦ ρωσσικοῦ νομίσματος.
ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΑΡΒΑΚΗΣ (24 Ἰουνίου 1745 – 10 Ἰανουαρίου 1825) ἦταν ἐθνικὸς εὐεργέτης ἀπὸ τὰ Ψαρά. Ὁ Βαρβάκης γεννήθηκε στὰ Ψαρὰ στὶς 24 Ἰουνίου 1745 καὶ ἦταν γιὸς τοῦ Ἀνδρέα Λεοντῆ (Λεοντίδη) καὶ τῆς Μάρως Μόρου.
Ἡ προέλευση τοῦ ἐπωνύμου Βαρβάκης
Στὰ Ψαρὰ ἐνδημεῖ εἶδος γερακιοῦ Ἱέραξ ὁ ὀξύπτερος. Τὰ πουλιὰ αὐτὰ οἱ Ψαριανοὶ τὰ ὀνόμαζαν καὶ τὰ ὀνομάζουν Βαρβάκια. Οἱ συνομήλικοί του, βλέποντας τὰ μεγάλα καὶ πολὺ αὐστηρά του μάτια, καθὼς καὶ τὴν ὁρμητικότητα ποὺ τὸν χαρακτήριζε τὸν φώναζαν Βαρβάκι. Φαίνεται ὅτι ἡ προσωνυμία τοῦ ἄρεσε καὶ τὴν διατήρησε ὡς ἐπώνυμο. Ἔτσι πέρασε στὴν ἱστορία μὲ τὸ ὄνομα Βαρβάκης καὶ τὸ ἐπώνυμό του ἔγινε τίτλος εὐγενείας στὴν τσαρικὴ Ρωσσία 1.
Τὰ πρῶτα χρόνια
Ὁ πατέρας τοῦ ἦταν ἰδιοκτήτης πλοίου τὸ ὁποῖο πραγματοποιοῦσε μεταφορὲς στὰ διάφορα νησιὰ τοῦ Αἰγαίου. Ὁ Ἰωάννης Βαρβάκης ἀρχικὰ ἐργάστηκε ὡς μοῦτσος στὸ καράβι τοῦ πατέρα του ἐνῶ στὰ 15 τὸν ἔβαλε ὁ πατέρας του παρτσινέβελο δηλαδὴ μεριδιοῦχο στὸ πλοῖο του καὶ στὰ 18 του ναυπήγησε τὴν πρώτη γαλιότα.
Ἀρχικὰ ἀσχολήθηκε μὲ τὸ ἐμπόριο καὶ στὴν συνέχεια στράφηκε στὴν πειρατεία, ὅπως τὸ σύνολο τῶν Ψαριανῶν, λόγω τῶν γενικότερων συνθηκῶν ἄσκησης τῆς ναυτιλίας ἐκείνη τὴν περίοδο: ἐπιθέσεις ἀπὸ ἄλλους πειρατὲς καὶ διαρπαγὴ τοῦ πληρώματος καὶ τῶν ἐμπορευμάτων, ἐπιθυμία τῶν ναυτικῶν δυνάμεων τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Ὀλλανδίας νὰ ἀναχαιτίσοουν μὲ κάθε μέσο τὴν ἄνοδο τῆς Γαλλίας ὡς ναυτικῆς δύναμης στὴν ἀνατολικὴ Μεσόγειο, ὅποτε ἐπιστρατεύουν καὶ τοὺς Ἕλληνες νησιῶτες γιὰ τὸν σκοπὸ αὐτό. Τὰ ρωσσικὰ ἀρχεῖα χαρακτηρίζουν ἀπὸ τὴν δράση του ἐκείνης τῆς περίοδου τὸν Βαρβάκη, ἀεικίνητο κουρσάρο 2. Τέλη τοῦ 1768 ἀρχὲς τοῦ 1769 παντρεύεται στὰ Ψαρά.
Τὰ Ὀρλωφικὰ
Κατὰ τὸν ρωσσο-τουρκικὸ πόλεμο πῆρε μέρος σὰν κυβερνήτης πυρπολικοῦ, ἐνῶ ἦταν ἤδη πλοίαρχος ἐμπορικοῦ πλοίου. Κατὰ τὰ Ὀρλωφικὰ (1770), ἦταν ἕνας ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες ὀρθοδόξους ποὺ συντάχθηκε μὲ τὰ στρατεύματα τῆς Αἰκατερίνης Β’ ἐνάντια στὴν Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία. Ὁ Ψαριανὸς πλοιοκτήτης ἐκποίησε ὁλόκληρη τὴν περιουσία του γιὰ νὰ ἐξοπλίσῃ μὲ κανόνια καὶ νὰ ἐπανδρώσῃ μὲ στρατιῶτες ἕνα ἀπὸ τὰ πλοῖα του, μὲ σκοπὸ τὴν ναυτικὴ σύγκρουση μὲ τοὺς Τούρκους. Τὸ πλοῖο του ἦταν ἕνα σεμπέκ 3.
Ἀναζητώντας τὸν ρωσσικὸ στόλο στὸ Αἰγαῖο, ταξίδεψε ἀρχικὰ στὴν Μύκονο κι ἀπὸ ἐκεῖ στὰ νότια παράλια της Πελοποννήσου, ὅπου ἔφθασε ἀρχὲς Μαρτίου 1770 στὸ Βίτυλο. Ἀπὸ ἐκεῖ μετέβη στὴν Κορώνη. Ἐκεῖ βρῆκε τοὺς Ἀλέξιο Ὀρλὼφ καὶ Σπυριδώφ, οἱ ὁποῖοι τοῦ ζήτησαν νὰ συνδράμῃ τοὺς πολιορκητὲς τοῦ Ναβαρίνου 4.
Ὁ Βαρβάκης στὴν συνέχεια κινήθηκε μὲ κατεύθυνση τὰ Ψαρὰ γιὰ νὰ ἀναζητήσῃ τὸν τουρκικὸ στόλο καὶ νὰ ἐνημερώσῃ γιὰ τὴν θέση ὅπου βρισκόταν τοὺς Ρώσσους. Τὸν ἐντοπίζει ἀπέναντι ἀπὸ τὴ Χίο καὶ στὴν συνέχεια ἀφοῦ ἐνημερώνει τοὺς Ρώσσους, πλοῖα τῶν τελευταίων παραπλέοουν τὶς Οἰνοῦσες καὶ ἀγκυροβολοῦν στὴν περιοχή 5. Τὸ βράδυ τῆς 26ης Ἰουνίου 1770 ὁ Βαρβάκης μὲ τὸ πλοῖο του, μία σεμπέκα, συμμετέχει σὲ ἐπιχείρηση πυρπόλησης τοῦ τουρκικοῦ στόλου στὸν ὅρμο τοῦ Τσεσμέ.
Μετὰ τὸ πέρας τῆς ἐπιχείρησης ὁ Ὀρλὼφ τὸν συνεχάρη καὶ στὶς 21 Ὀκτωβρίου 1772 μὲ ἐπίσημο ἔγγραφο ἡ Αἰκατερίνη τῆς Ρωσσίας τὸν ἐνέταξε στὶς στρατιωτικὲς δυνάμεις τῆς Αὐτοκρατορικῆς Ρωσσίας μὲ τὸν βαθμὸ τοῦ ὑπολοχαγοῦ.
Εὐνοούμενος τῆς Μεγάλης Αἰκατερίνης
Μετὰ τὴν λήξη τοῦ Τρίτου Ρωσσοτουρκικοῦ πολέμου (1768 – 1774) καὶ τὴν ὑπογραφὴ τῆς Συνθήκης τοῦ Κιουτσοῦκ Καϊναρτζῆ ὁ Βαρβάκης ἐπέστρεψε στὰ Ψαρά, ἀφοῦ εἶχε ἀγοράσει μὲ δικά του χρήματα ἕνα βρίκιον καὶ συνέχισε τὴν ἐμπορικὴ καὶ πειρατική του δραστηριότητα. Ὄντας ἐπικηρυγμένος ἀπὸ τοὺς Ὀθωμανοὺς ταξίδεψε στὴν Κωνσταντινούπολη, χωρὶς νὰ ὑπολογίζῃ τὸ πόσο ἐχθρικὸ ἦταν τὸ περιβάλλον ἐκεῖ γιὰ αὐτόν. Καθὼς διαπραγματευόταν στὴν Κωνσταντινούπολη τὴν πώληση ἑνὸς τρικάταρτου πλοίου, οἱ τουρκικὲς ἀρχὲς τὸ κατέλαβαν καὶ τὸ δήμευσαν. Πάμπτωχος κατέφυγε στὴν Ὀδησσὸ καὶ ἀπὸ ἐκεῖ στὴν Πετρούπολη, ὅπου ἔγινε δεκτὸς σὲ ἀκρόαση ἀπὸ τὴν Αἰκατερίνη καὶ ζήτησε τὴν βοήθειά της. Ἡ αὐτοκράτειρα τὸν ἐνίσχυσε οἰκονομικὰ καὶ τοῦ παραχώρησε τὸ δικαίωμα ἀτελοῦς ἁλιείας στὴν Κασπία.
Ἦταν ὁ πρῶτος ποὺ ἔκανε ἐξαγωγὴ τοῦ διατηρημένου αὐτοῦ προϊόντος 5. Ἀπὸ τὸ 1812 βρέθηκε στὸ Ταγκανρὸγκ καὶ ἀπὸ τὸ 1815 ἐγκαταστάθηκε μὲ τὴν οἰκογένειά του στὸ Ταϊγάνι, ὅπου μετέφερε ὅλη σχεδὸν τὴν κινητὴ περιουσία του, γιὰ νὰ βρίσκεται κοντὰ στὴν Ὀδησσὸ κέντρο τῆς Φιλικῆς Ἐταιρίας τῆς ὁποίας ὑπῆρξε ἡγετικὸ μέλος καὶ χρηματοδότης. Εἶναι ὁ μόνος ποὺ στὰ ἔγγραφά της ἀποκαλεῖται μὲ τὸ ὄνομά του. Εἶχε δώσει ἐν τῷ μεταξὺ μέρος ἀπὸ τὴν τεράστια περιουσία του γιὰ κοινωφελῆ ἔργα στὴν Ρωσσία (νοσοκομεῖα, γέφυρες, διώρυγες) ἐπίσης χρηματοδότησε τὴν ἀνέγερση διδακτηρίου στὴν Σινασό, τὴν παλιὰ Ναζιανζό, πατρίδα τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου καὶ γι’ αὐτὸ παρασημοφορήθηκε ἀπὸ τὸν Τσάρο καὶ τοῦ δόθηκε καὶ τίτλος εὐγένειας μὲ τὸ ἐπίθετο Κομνηνὸς Βαρβάκης.
ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΠΕΝΑΡΔΑΚΗΣ, Μέγας Εὐεργέτης τοῦ Ἔθνους, γεννήθηκε στὸ Ταϊγάνιο τὸ 1799, ἀπέθανε τὸ 1870 στὴν Γερμανία (Βισμπάντεν). Ἐκ πατρὸς Κρητός, ἐνηλικιωθεῖς κατατάχθηκε στὸν ρωσσικὸ στρατό. Στὴν συνέχεια παραιτήθηκε καὶ ἀνέπτυξε μεγάλη ἐπιχειρηματικὴ καὶ φιλανθρωπική-κοινωνικὴ δραστηριότητα.
Μεταξὺ ἄλλων, ἐνίσχυσε τὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν, τὸ Ἀρχαιολογικὸ Μουσεῖο στὴν Ἀθήνα, ἔστελνε πολεμοφόδια καὶ τρόφιμα στὴν Κρήτη κατὰ τὴν διάρκεια τῆς ἐξέγερσης-ἐπανάστασης 1866 – 1869. Στὴν Ἁγία Πετρούπολη, ὅπου διέμενε, οἰκοδόμησε τὴν Ἑλληνικὴ Ἐκκλησία τοῦ Ἁγίου Δημητρίου. Συχνὰ ἐνίσχυε οἰκονομικὰ καὶ τὸν Ρῶσσο συγγραφέα Νικολάι Γκόγκολ, ὁ ὁποῖος στὸ ἔργο του «Νεκρὲς ψυχές» τὸν καθρεφτίζει στὴν μορφὴ τοῦ φιλανθρώπου ἐπιχειρηματία Κωσταντζόγλου.
Τὸ 1860, ἐξαγόρασε τὶς μετοχὲς τοῦ ἐργοστασίου μηχανουργίας/μηχανημάτων Κράσνογιε Σόρμοβο στὸ Νίζνυ Νόβγκοροντ (Krasnoye Sormovo, Nizhny Novgorod). Ἐπὶ ἰδιοκτησίας Μπερναρδάκη στὸ ἐργοστάσιο πρωτοεμφανίζονται καὶ λειτουργοῦν ἀτμομηχανές, τόρνοι, γερανός, ἐνῶ τὸ 1870 στὸ ἐργοστάσιο κατασκευάστηκε ὁ πρῶτος φοῦρνος ἀνοιχτῆς ἑστίας στὴν Ρωσσία γιὰ τὴν χαλυβουργία. Ἐπίσης, ἐδῶ κατασκευάστηκαν τὰ πρῶτα σιδερένια πλοῖα, ἐνῶ τὴν περίοδο τοῦ Κριμαϊκοῦ Πολέμου (1853 – 1856) τὸ ἐργοστάσιο κατασκεύαζε στρατιωτικὰ σκάφη γιὰ τὸν στολίσκο τῆς Κασπίας. Στὰ ναυπηγεῖα τοῦ Μπερναρδάκη τὴν περίοδο 10ετίας, ἀπὸ τὸ 1860 ἕως τὸ 1869, παρήχθησαν 40 ἀτμόπλοια, μεταξὺ ἄλλων τὸ μεγάλο ποταμόπλoιο “Lev”, σχεδιασμένο γιὰ ναυτιλία στὸν Βόλγα.
Τὸ 1858, ἀπὸ κοινοῦ μὲ τὸν Ρῶσσο ἐπιχειρηματία Βασίλυ Ρουκαβισνίκωφ (Vasily Rukavishnikov), ὁ Δημήτριος Μπεναρδάκης δημιούργησε τὴν ἑταιρεία Ἀμοῦρ (Amur). Ἦταν ὁ πρῶτος ποὺ ἐξόρυξε χρυσὸ στὴν περιοχὴ Ἀμοῦρ. Ὑπῆρξε διοργανωτὴς καὶ ἰδιοκτήτης τῆς μεγάλης ἑταιρείας ἐξόρυξης χρυσοῦ τοῦ Ἄνω Ἀμοῦρ (Verkhnyi Amur), ἡ ὁποία λειτούργησε μέχρι καὶ τὴν ἐγκατάσταση τῆς σοβιετικῆς ἐξουσίας. Κατασκεύασε καὶ λειτούργησε δυὸ πλοῖα στὴν λίμνη Βαϊκάλη, τὰ «Κόμης Μουροβιόβ-Ἀμούρσκι» καὶ «Ντμίτρι Μπεναρδάκι».
ΜΑΡΗΣ ΒΑΛΛΙΑΝΟΣ, Μέγας Εὐεργέτης τοῦ Ἔθνους, ἕνας ἐκ τῶν διαπρεψάντων υἱῶν τοῦ ἐκ Κεφαλληνίας γνωστοῦ μεγαλεμπόρου καὶ τραπεζίτη Ἀθανασίου Βαλλιάνου, τὸ 1825 ἀναχωρεῖ πρὸς Ἀζοφική, ὅπου, ὑπὸ τὴν προστασία τοῦ γνωστοῦ ἐμπόρου Αὐγερινοῦ (ἐπίσης μὲ καταγωγὴ ἀπὸ Κεφαλλονιά), ἀναπτύσει στὸ Ταϊγάνιο ἔντονη ἐμπορικὴ καὶ φιλανθρωπικὴ δραστηριότητα.
Τὰ ἄλλα δυὸ ἀδέρφια του, Παναγῆς καὶ Ἀνδρέας, ἀναπτύσσουν ἐμπορικοὺς οἴκους σὲ Λονδίνο καὶ Μασσαλία, ἐνῶ κατόπιν ἱδρύουν καὶ κατάστημα στὴν Κωνσταντινούπολη. Συνεργαζόμενοι οἱ 4 ἐμπορικοὶ οἶκοι τῶν τριῶν ἀδελφῶν ἀποκτοῦν τεράστια περιουσία, ἰδίως τὴν ἐποχὴ τοῦ Κριμαϊκοῦ Πολέμου (1853 – 1856), καταφέρνοντας, παρὰ τὴν ἀπαγόρευση, μὲ τὰ πλοῖα τους νὰ ἐξάγουν ρωσσικὸ σίτο.
Στὴν ἰδιαίτερη πατρίδα τους κληροδότησαν τεράστια ποσὰ γιὰ ἀνέγερση σχολείων, συντήρηση ναῶν, βοήθεια ἀπόρων καὶ λοιπὸ κοινωφελὲς ἔργο, ἵδρυσαν δὲ τὴν Ἱερατικὴ Σχολὴ Ἀθηνῶν καὶ τὴν Ἐθνικὴ Βιβλιοθήκη τῆς Ἑλλάδας, προσφέροντας γιὰ τὸ σκοπὸ αὐτὸ τρία περίπου ἑκατομμύρια χρυσὲς δραχμές.
Σὲ αὐτὸ τὸ σημεῖο θὰ ἐπιθυμούσαμε νὰ ἀναφέρουμε καὶ τὴν οἰκογένεια τοῦ Καπνοβιομήχανου Κωνσταντίνου Μεσαξούδη ἀπὸ τὸ ἀρχαῖο Παντικάπαιον, τὸ Κὲρτς τῆς Ἀνατολικῆς Ταυρίδας (Κριμαίας). Μὲ καταγωγὴ ἀπὸ τὴν Χίο ὁ Κωνσταντῖνος Μεσαξούδης, ὁ ὁποῖος μέχρι τὸ τέλος τῆς ζωῆς του ὁμιλοῦσε τὴν ρωσσικὴ μὲ ξενικὴ προφορά, ἐγκαθίσταται στὸ Κέρτς, ἀσχολεῖται μὲ ἐμπόριο εἰδῶν καπνοῦ καὶ τὸ 1867 ἱδρύει τὴν ὁμώνυμη καπνοβιομηχανία, ἡ ὁποία λειτούργησε μέχρι τὸ 1940, ἐνῶ μετέπειτα μετατράπηκε σὲ ναυπηγεῖα, ποὺ λειτουγοῦν ἀκόμη καὶ σήμερα.
Ἐπρόκειτο γιὰ μία πρωτοποριακὴ γιὰ τὰ δεδομένα τῆς ἐποχῆς ἐπιχείρηση, μὲ σύγχρονο ἐξοπλισμό, μεταξὺ ἄλλων καὶ ἀπὸ τὴν Δυτικὴ Εὐρώπη. Οἱ σχέσεις ἐργοδότη καὶ ἐργαζομένων στὴν ἐπιχείρηση «Μεσαξούδης καὶ Υἱός» διαπνέονται ἀπὸ ἕνα ἀρκετὰ προοδευτικὸ γιὰ τὴν ἐποχὴ πνεῦμα, ἐνῶ ἀποκλείουν στοιχεῖα στυγνῆς ἐκμετάλλευσης τῶν ἐργαζομένων κατὰ τὴν ἀρχικὴ συσσώρευση τοῦ κεφαλαίου. Δὲν ἀποτελεῖ ὑπερβολὴ ὁ ἰσχυρισμός, ὅτι ἡ κοινωνικὴ ἀσφάλεια καὶ μέριμνα ποὺ τηροῦνται στὴν ἐν λόγῳ ἐπιχείρηση προηγοῦνται σημαντικὰ τῆς ἀντίστοιχης ἐξασφάλισης τῶν ἐργαζομένων σὲ ἄλλες ἐπιχειρήσεις τόσο τῆς Ρωσσίας ὅσο καὶ τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης, σὲ μία ἐποχὴ ζύμωσης καὶ θηριώδους ἀνάπτυξης τοῦ καπιταλιστικοῦ συστήματος.
Κάτ΄ἀρχὰς ἀξίζει νὰ σημειωθῇ ὅτι τὸ ἐργοστάσιο εἶναι ἐξοπλισμένο, μὲ ἔξοδα τῆς ἐπιχείρησης, μὲ ἰατρεῖο καὶ φαρμακεῖο, ἐνῶ στὴν διάθεση τοῦ προσωπικοῦ βρίσκονται, συνεχῶς, ἕνας γιατρός-γυναικολόγος καὶ τρεῖς νοσοκόμοι. Χαρακτηριστικὸ παραμένει, ἐξάλλου, τὸ γεγονὸς ὅτι μετὰ τὴν ἐγκατάσταση τῆς σοβιετικῆς ἐξουσίας στὴν Κριμαία καὶ τὴν κρατικοποίηση τοῦ ἐργοστασίου, τὸ ἰατρεῖο τῆς ἐπιχείρησης «Μεσαξούδης καὶ Υἱός» διατηρήθηκε, μὲ τὴν διαφορὰ ὅτι ἀπασχολοῦσε λιγότερο προσωπικὸ καί, συγκεκριμένα, μία μόνο νοσοκόμα 15.
Ἡ πλέον, ὅμως, πρωτοποριακὴ γιὰ τὴν ἐποχή της ἰδιαιτερότητα στὴν λειτουργία τοῦ ἐργοστασίου ἔγκειται στὸ ταμεῖο ἀλληλοβοηθείας καὶ ἀρωγῆς, σύμφωνα μὲ τὸ ὁποῖο στὴν ἐπιχείρηση λειτουργεῖ ἕνα μοναδικό, γιὰ τὰ συγκεκριμένα δεδομένα, σύστημα κοινωνικῆς ἀσφάλισης. Αὐτὸ προϋποθέτει τὴν καταβολὴ 5% τοῦ μισθοῦ ἀπὸ κάθε ἐργαζόμενο μηνιαίως στὸ ταμεῖο ἀρωγῆς τοῦ ἐργοστασίου, ἐνῶ ἀντίστοιχο ποσὸ καταβάλλουν καὶ οἱ ἰδιοκτῆτες καί, στὴν συνέχεια, τὰ χρήματα αὐτὰ μοιράζονται στοὺς ἐργαζόμενους ἐνόψει ἑορτῶν, ἐνῶ δικαίωμα χρήσης τοῦ ποσοῦ, ποὺ προέρχεται ἀπὸ καταβολὲς τῶν ἰδιοκτητῶν, διαθέτουν ἐργαζόμενοι μὲ τουλάχιστον πενταετῆ προϋπηρεσία 16.
Εἶναι πιθανὸ τὸ φιλελεύθερο αὐτὸ πνεῦμα, ποὺ διαπνέει τὴν ἐπιχείρηση, σὲ ὁρισμένο βαθμό, νὰ ὀφείλεται στὶς ἰδιαιτερότητες τοῦ χαρακτήρα τοῦ ἱδρυτῆ της Κωνσταντίνου Μεσαξούδη, ὁ ὁποῖος, προερχόμενος ἀπὸ λαϊκὰ στρώματα, διατηρεῖ μέχρι τὸ τέλος τῆς ζωῆς τοῦ χαρακτήρα ἁπλὸ καὶ εὐπροσήγορο, παρὰ τὴν οἰκονομική του εὐρωστία 17. Πόσο μᾶλλον πού, χάρη στὸ ταπεραμέντο του καὶ τὶς ἰδιαιτερότητες τοῦ χαρακτήρα του, ὁ Κωνσταντῖνος Μεσαξούδης κατέχει περίοπτη θέση στὴν κοινωνία τῆς Κερσούντας μὲ τὴν ζωντανὴ προσωπικότητά του. Μὲ τὴν πάροδο τῶν χρόνων, ὧν αὐτὸς πιὰ ἡλικιωμένος, στὴν πόλη κυκλοφοροῦν ἀρκετὰ ἀνέκδοτα καὶ διάφορες ἱστορίες μὲ πρωταγωνιστῆ τὸν Κ. Μεσαξούδη.
Ὡς γνωστό, ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ καπνεργοστασίου τῆς Κερσούντας συνήθιζε νὰ περιδιαβαίνῃ στοὺς χώρους τῆς ἐπιχείρησής του καὶ νὰ ἐπιβλέπει τοὺς ἐργάτες του, στηριζόμενος σὲ ἕνα μπαστούνι. Γνωρίζοντας τὶς ἀδυναμίες του, οἱ ἐργάτες ἐπιδίωκαν νὰ ἑλκύσουν τὴν προσοχή του, προφασιζόμενοι τοὺς ἀφηρημένους. Βλέποντας, ὅτι ὁ ἐργάτης δὲν ἀποδίδει, ὁ ἡλικιωμένος ἐργοδότης τὸν χτυποῦσε μὲ τὸ μπαστούνι του, φωνάζοντάς του «Ἀνάθεμά σε, γιατί δὲν δουλεύεις;». Ὅπως εἶναι φυσικό, τὸ χτύπημα ὑπῆρξε ἀδύναμο, ὁ ἐργάτης, ὡστόσο, ἔβαζε τὶς φωνές, δῆθεν ἀπὸ τὸν πόνο, γεγονὸς στὸ ὁποῖο ὁ Κ. Μεσαξούδης ἀντιδροῦσε γενναιόψυχα. Ἔδινε ἕνα ρούβλι στὸν ἐργαζόμενό του καὶ τὸν παρακαλοῦσε νὰ σταματήσῃ τὶς φωνές 18. Κυκλοφοροῦσαν, μάλιστα, καὶ ἄλλες ἱστορίες μὲ πρωταγωνιστῆ τὸν, ἡλικιωμένο πλέον, Κ. Μεσαξούδη, τὸν ζωηρὸ χαρακτήρα του, τὸ ταπεραμέντο του καὶ τὶς ἔντονες χειρονομίες του.
Τὸ 1905, κατὰ τὴν διάρκεια τοῦ γενικότερου ἀπεργιακοῦ κινήματος, ποὺ κατέλυσε τὴν Ρωσσικὴ Αὐτοκρατορία, οἱ ἐργαζόμενοι τοῦ καπνεργοστασίου κατέλαβαν τὴν πλατεία ποὺ βρισκόταν στὴν εἴσοδο τοῦ ἐργοστασίου καὶ προέβησαν σὲ ἀπεργιακὴ κινητοποίηση, ἐνῶ οἱ ἀστυνομικὲς ἀρχὲς τῆς πόλης προσπάθησαν νὰ τοὺς διαλύσουν. Ο Κ. Μεσαξούδης, τότε, εὐέξαπτος καὶ ζωηρός, ἄρχισε νὰ «χτυπᾶ» μὲ τὸ μπαστούνι του τὸν διευθυντὴ τῆς ἀστυνομίας, φωνάζοντάς του «Ἀνάθεμά σε (ἀγαπημένη ἔκφραση τοῦ Μεσαξούδη), ποῦ θέλεις νὰ κουβαλήσῃς τοὺς ἐργάτες μου;» 19.
Ἀρκετὰ συχνά, ἐξάλλου, οἱ ἐργάτες ἀπευθύνονται στὸ γέρο Μεσαξούδη μὲ τὴν παράκληση οἰκονομικῆς ἐνίσχυσης ἐνόψει ἀναμενόμενης τεκνοποίησης, πολλῶν δὲ οἱ σύζυγοι «τεκνοποιοῦσαν» ἀρκετὲς φορὲς τὸν χρόνο. Ο Κ. Μεσαξούδης πάντα τοὺς ἔδινε χρήματα, τοὺς παρακαλοῦσε, ὡστόσο, νὰ μὴ μάθῃ τίποτα ὁ μεγαλύτερος γιός του Γρηγόριος 20.
Ἀρκετὰ στοιχεῖα γιὰ τὴν ταυτότητα τῆς οἰκογένειας καὶ τὴν ἐθνική της συνείδηση ἀντλοῦμε ἀπὸ τὴν διαθήκη τοῦ μεγαλύτερου γιοῦ τῆς οἰκογένειας Γρηγορίου, ὁ ὁποῖος ἀπεδήμησε στὶς 01.12.1915 21. Σύμφωνα μὲ τὸ περιεχόμενο τῆς διαθήκης, ὁ Γρηγόριος Μεσαξούδης κληροδοτεῖ τὸ 7,5% τῆς περιουσίας του σὲ 11 ἀνώτερα ἐκπαιδευτικὰ ἱδρύματα τῆς χερσονήσου τῆς Κριμαίας, ἐνῶ τὸ 20% τὸ κληροδοτεῖ στὸ Βασίλειο τῆς Ἑλλάδος καί, συγκεκριμένα, τὸ 10% προορίζεται γιὰ κατασκευή, στὴν Ἑλλάδα, σχολῶν, ποὺ θὰ φέρουν τὸ ὄνομά του, ἐνῶ τὸ ὑπόλοιπο 10% προορίζεται σὲ ὑποτροφίες γιὰ σπουδαστὲς τῶν κατώτερων, μεσαίων καὶ ἀνώτατων ἐκπαιδευτικῶν βαθμίδων 22.
Δὲν εἶναι, λοιπόν, τυχαῖο ποὺ ὁ ἐκπρόσωπος αὐτὸς τῆς ἑλληνικῆς ὁμογένειας, μεγαλωμένος καὶ γαλουχημένος σὲ μία ἀδερφὴ πρὸς τὴν Ἑλλάδα χώρα, στὴν Ρωσσικὴ Αὐτοκρατορία, παρὰ τὸ ὅτι ὅλη ἡ ζωὴ καὶ δραστηριότητά του ἦταν προσανατολισμένη στὴν εὐημερία τῆς χώρας αὐτῆς, ἡ ὁποία, οὐσιαστικὰ ἀποτέλεσε τὴν πατρίδα του, δὲν ξεχνᾶ ποτὲ τὴν ἱστορική του πατρίδα, τὴν πατρίδα τῶν προγόνων του, τὶς ρίζες του, τὴν Ἑλλάδα καί, λίγο πρὶν τὸ θάνατό του, τῆς ἀφιερώνει ἕνα μεγάλο μέρος τῆς περιουσίας του, ἐπιθυμώντας, ἀφ’ ἑνός, τὴν ἀνάπτυξη τῶν γραμμάτων στὴν ἱστορική του πατρίδα, ἀλλὰ καί, ἀφ’ ἑτέρου, τὴν μετὰ θάνατον μνημόνευσή του σὲ αὐτή.
Οι Ρῶσσοι περιηγητὲς ὑπογραμμίζουν, ἐπίσης, ὅτι τὰ πρῶτα χρόνια μετὰ τὴν ἐπανάσταση οἱ Ἕλληνες, ἀκόμη καὶ αὐτοὶ ποὺ προέρχονται ἀπὸ τὰ κατώτερα εἰσοδηματικὰ καὶ κοινωνικὰ στρώματα, ἐκφράζουν ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον γιὰ τὴν Ρωσσία, ἂν καὶ πολλὲς φορὲς ἐκδηλώνουν τὴν ἀφέλειά τους ἀναφορικὰ μὲ τὸ πῶς φαντάζονταν τὴν ὀρεινὴ αὐτὴ χώρα. Ὁ Ὀρλώφ-Νταβίντωφ, Ρῶσσος περιηγητὴς περιηγηθείσας τὴν Ἑλλάδα τὸ 1835, ἀναφέρει ὅτι κατὰ τὴν παραμονή του στὴν Ἀνδρίτσαινα (Ἀρκαδία) πλῆθος περίεργων κατοίκων συγκεντρώθηκε γιὰ νὰ δεῖ τὸν Ρῶσσο ἐπισκέπτη «καὶ μὲ ρωτοῦσαν γιὰ τὴν Ρωσσία διάφορα, γιὰ παράδειγμα ἐὰν γεννιοῦνται στὴν χώρα μας δικέφαλοι ἀετοί» 23.
Ὁ ἴδιος συνεχίζει:
Ἡ σφραγίδα μὲ τὸν δικέφαλο ἀετὸ στὸ διαβατήριό μου, μοῦ ἐξασφάλισε κάθε σεβασμὸ ἀπὸ πλευρᾶς τοπικῆς διοίκησης στὸ Ναύπλιο, ἡ ὁποία ἀνέθεσε σὲ ἕναν ὑπάλληλο νὰ προετοιμάσῃ ὅλες τὶς λεπτομέρειες τῆς περαιτέρω περιήγησής μου 24.
Χαρακτηριστικό, ἐξάλλου, παραμένει τὸ γεγονός, ὅτι, ἀκόμη καὶ ὅταν ἡ ἐπιρροὴ τοῦ ρωσσικοῦ κόμματος συρρικνώνεται στὶς ἀρχὲς τῆς δεκαετίας 1840, πολιτικοὶ κύκλοι τῆς Ἑλλάδος δὲν προβαίνουν στὴν λήψη ἀποφάσεων χωρὶς τὴν προκαταρκτικὴ ἔγκριση τῆς Ρωσσίας. Ὁ Ρῶσσος διπλωμάτης Σ. Ν. περιγράφει, ὅτι κατὰ τὴν ἐπανάσταση τῆς 3ης Σεπτεμβρίου 1843, ἡ ὁποία εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ψήφιση Συντάγματος, οἱ ἐξεγερμένοι, μὲ ἐπικεφαλῆς τὸ Δημήτριο Καλλέργη, “δὲν ἐπιθυμοῦσαν νὰ δράσουν χωρὶς νὰ εἶναι ἐκ τῶν προτέρων πεπεισμένοι ὅτι χαίρουν τῆς σύμφωνης γνώμης καὶ ἔγκρισης τῆς Ρωσσίας”. Παράλληλα ὁ Ρῶσσος διπλωμάτης τονίζει, ὅτι ὁ Καλλέργης, ἔχοντας ἀμφιβολίες σχετικὰ μὲ τὴν ὑποστήριξη τῆς Ρωσσίας, προέβη στὸ ἑξῆς τέχνασμα:
Τὴν νύχτα τῆς 3ης Σεπτεμβρίου (1843) οἱ συνωμότες, περπατώντας στοὺς δρόμους τῆς Ἀθήνας, συγκεντρώθηκαν ἔξω ἀπὸ τὸ σπίτι τοῦ Ρώσσου Ἐπιτετραμμένου (Πρέσβυ), κατὰ τὴν διάρκεια δεξίωσης ποὺ ἐλάμβανε χώρα ἐκεῖνο τὸ βράδυ, καὶ ἔστειλαν τὸν ἐπικεφαλῆς τους μέσα γιὰ νὰ ρωτήσῃ τὴν γνώμη τοῦ Πρέσβυ σχετικὰ μὲ τὸ ἐγχείρημά τους. Ὁ Καλλέργης μπῆκε στὴν αἴθουσα, περιφέρθηκε μερικὰ λεπτὰ ἀνάμεσα στοὺς ἐπισκέπτες, δὲν ἀντάλλαξε οὔτε μία λέξη μὲ τὸν οἰκοδεσπότη, ὁ ὁποῖος ἔπαιζε χαρτιά, καὶ ἐπιστρέφοντας στοὺς συντρόφους του τοὺς εἶπε, πονηρά, δῆθεν ἐξ ὀνόματος τοῦ Ρώσσου πρέσβυ, τὸ μοιραῖο “ναί”. Τὴν ἑπόμενη ἡμέρα ὁ κ. Κατακάζης (ὁ τότε Ἐπιτετραμμένος μας), γιὰ νὰ ἀποφύγῃ τὴν αἱματοχυσία καὶ νὰ προλάβῃ τὴν περαιτέρω διόγκωση τῆς ἐπανάστασης, ἡ ὁποία ἀπειλοῦσε νὰ ἐξαπλωθῇ καὶ νὰ καταλύσῃ τὸν Βασιλιὰ Ὄθωνα ἀπὸ τὸ θρόνο του, ἦταν ἀναγκασμένος, θέλοντας καὶ μή, μαζὶ μὲ τοὺς λοιποὺς ἀντιπροσώπους ξένων κρατῶν, νὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν ἐπανάσταση 25.
ΑΡΧΙΠΠΟΣ ΚΟΥΓΙΟΥΜΤΖΗΣ ἢ Ἀρχὶπ Ἰβάνοβιτς Κουίντζι (1842 – 1910), διάσημος Ἕλληνας ζωγράφος, γεννηθεῖς στὴν Μαριούπολη. Ἦταν παιδὶ ἑνὸς φτωχοῦ Ἕλληνα ὑποδηματοποιοῦ. Ἔχασε σύντομα τοὺς γονεῖς του καὶ ἀνατράφηκε ἀπὸ τὴν θεία καὶ τὸν θεῖο του ἀπὸ τὴν πλευρὰ τοῦ πατέρα του. Μὲ τὴν βοήθεια συγγενῶν του ἔμαθε ἀπὸ Ἕλληνα δάσκαλο ἑλληνικὴ γραμματική, καὶ ἔπειτα, μετὰ ἀπὸ μελέτη στὸ σπίτι, φοίτησε γιὰ λίγο σὲ σχολεῖο τῆς πόλης. Ἤδη ἀπὸ τότε ἦταν λάτρης τῆς ζωγραφικῆς καὶ ζωγράφιζε σὲ ὁποιαδήποτε κατάλληλη ἐπιφάνεια: σὲ χαρτί, σὲ φράχτες, ἀκόμη καὶ σὲ τοίχους. Βιογραφία του ἀπὸ τὸ Κέντρο Ἑλληνικοῦ Πολιτισμοῦ.
Ἡ σοβιετικὴ περίοδος
Η ἑλληνικὴ παρουσία στὴν Ρωσσία συνεχίζεται ἄοκνη καὶ κατὰ τὴν σοβιετικὴ περίοδο, παρὰ τὶς ὅποιες δυσκολίες προσαρμογῆς στὶς συνθῆκες τοῦ καινούριου καθεστῶτος, ἀλλὰ καὶ στὶς τραγικὲς περιόδους τῆς σοβιετικῆς περιόδους, ὅπως περίοδος σταλινικῶν ἐκτοπίσεων. Ἐνδεικτικὰ ἀναφέρουμε κατωτέρω διακεκριμένους Ἕλληνες τῆς σοβιετικῆς καὶ μετά-σοβιετικῆς περιόδου:
Διάσημοι πιλότοι, ἀδερφοὶ Βλαδίμηρος καὶ Κωνσταντῖνος Κοκκινάκης (Владимир Коккинаки, Константин Коккинаки) ἥρωες τῆς Σοβιετικῆς Ἕνωσης.
Κατὰ τὸν Β′ Παγκόσμιο Πόλεμο οἱ δυὸ λαοὶ γιὰ ἄλλη μία φορὰ βρέθηκαν στὴν ἴδια πλευρὰ τοῦ ὁδοφράγματος, πολέμησαν μαζί, ὡς σύμμαχοι, γιὰ τὴν ἐλευθερία, τὴν ἀνθρώπιμνη ἀξιοπρέπεια. Οἱ Ἕλληνες τῆς Σοβιετικῆς Ἕνωσης, μὲ ὁλόκληρο τὸν σοβιετικὸ λαό, διακρίθησαν γιὰ τὴν ἡρωισμὸ καὶ τὴν τόλμη τους.
Ἕλληνες – ἥρωες τοῦ Β′ Παγκοσμίου Πολέμου
летчик Григорий Бахчиванджи / Γρηγόριος Μπαχτσιβαντζῆς – πρῶτος πιλότος ἀεριωθούμενου ἀεροσκάφους
Για τὸν Γρηγόριο Μπαχτσιβαντζῆ ὁ Γιοῦρι Γκαγκάριν εἶπε: «Ὁ πρῶτος πιλότος ἀεριωθούμενου ἀεροσκάφους Γρηγόριος Μπαχτσιβαντζῆς ἄνοιξε τὸν δρόμο γιὰ τὸ διάστημα στὸν πρῶτο διαστημάνθρωπο Γιοῦρι Γκαγκάριν. Χωρὶς τὴν πτήση τοῦ Μπαχτσιβαντζῆ …δὲν θὰ ὑπῆρξε ἡ 12η Ἀπριλίου 1961»
Феофилакт Зубалов / Θεοφύλακτος Ζουμπάλοβ.
Владимир Колпакчи, / Βλαδίμηρος Κολπακτσῆς,
Федор (Фотис Котанов), Φιόντορ (Φώτης) Κοτάνοβ,
Илья Мурза – Ἡλίας Μουρζᾶς,
Степан Мурза – Στέφανος Μουρζᾶς,
Константин Талах – Κωνσταντίν Ταλάχ,
Илья Тахтаров / Ιλιά / Ἡλίας Ταχτάροβ,
Василий Фисатидис / Βασίλιι Φυσατίδης,
Константин Хаджиев / Κωνσταντίν Χαντζίγιεβ,
Георгий Целио / Γκεόργκιι Τσέλιος,
καὶ ὁ σύγχρονός μας καὶ ἀγαπητὸς ἀπὸ ὅλους μας στρατηγὸς Ἀνδρέας Βουράκης / Вураки Андрей Федорович (13.12.1922 – 10.12.2008).
Ἕλληνες – καλλιτέχνες καὶ ἐπιστήμονες
Известный коллекционер и художник Георгий Костаки / ὁ γνωστὸς συλλέκτης καὶ ζωγράφος Γιῶργος Κωστάκης
Филослоф Феохари Кессиди / ὁ φιλόσοφος Θεοχάρης Κεσσίδης,
Дирижер Большого театра, маэстро Одиссей Димитриади / ὁ ἀρχιμουσικός, διευθυντὴς ὀρχήστρας στὸ «Μπολσόι» Ὀδυσσέας Δημητριάδης,
титан науки, археолог Виктор Сариянниди / ὁ τιτάνας τῆς ἐπιστήμης, ἀρχαιολόγος Βίκτωρας Σαριγιαννίδης,
наш космонавт Федор Юрчихин, / ὁ κοσμοναύτης Φιόντορ Γιουρτσίχιν,
мировой величины ученый, офтальмолог Христо Тахчиди / ὁ διεθνοῦς φήμης ἐπιστήμονας, ὀφθαλμίατρος, νῦν πρόεδρος τοῦ Συλλόγου Ἑλλήνων Μόσχας Χρῆστος Ταχτσίδης,
заслуженная артистка России, пользующаяся общей любовью и признанием, наша Ксения Георгиади / ἡ διακεκριμένη καλλιτέχνης τῆς Ρωσσίας, δημοφιλέστατη καὶ ἀγαπημένη Ξένια Γεωργιάδου,
наш современник, дирижер Теодор Курендзис, который в октябре 2018 года получал в стенах Посольства Греции в Москве президентскую награду Греции / ὁ ἀρχιμουσικός, μαέστρος Θεόδωρος Κουρεντζῆς, ποὺ τὸν Ὀκτώβριο τοῦ 2018 τιμήθηκε μὲ βραβεῖο τοῦ Προέδρου τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας σὲ μία πολὺ ὡραία ἐκδήλωση, ποὺ ἐπιμελήθηκε ἡ Ἑλληνικὴ Πρεσβεία.
Ὁ Ἑλληνισμὸς καὶ ὁ Φιλελληνισμὸς στὴν Ρωσσία ἀνέκαθεν ἀποτελοῦσαν ἕνα τεράστιας σημασίας δυναμικό, ποὺ ἐξασφάλιζε ἄφ’ ἑνὸς τὴν εὐημερία καὶ τὴν συσπείρωση τῆς ἑλληνικῆς κοινότητας στὴν Ρωσσία, τὴν διατήρηση τῆς ἐθνικῆς της ταυτότητας καὶ συνείδησης, ἄφ’ ἑτέρου συνέβαλε στὴν ἀνάπτυξη τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους, καθὼς καὶ στὴν περαιτέρω σύσφιξη τῶν διμερῶν σχέσεων τῶν δύο ὁμόδοξων λαῶν, ποὺ τοὺς συνδέει κοινὴ ἱστορικὴ πορεία, κοινοὶ πνευματικοὶ δεσμοί, τόσο σὲ θεσμικὸ ἐπίπεδο ὅσο καὶ σὲ ἐπίπεδο διαπροσωπικῶν σχέσεων.
Ἐν κατακλείδι κρίνεται σκόπιμο νὰ ἀναφέρουμε ἕνα ἀπόσπασμα ἀπὸ τὰ ἀπομνημονεύματα τοῦ Ἀλεξάντρ Μιλιουκώφ, Ρώσσου περιηγητῆ τοῦ δεύτερου ἥμισυ τοῦ 19ου αἰ., ὁ ὁποῖος ἐπισκέφθηκε τὴν Χώρα μας. Πρόκειται γιὰ τὸ 1857, περίοδο μετὰ τὸν Κριμαϊκὸ Πόλεμο, ὅταν ἡ πολιτικὴ ἡγεσία τῆς Ἑλλάδας ὅλο καὶ περισσότερο προσανατολίζεται πρὸς τὴν Δύση, ἐνῶ ἡ ἐπιρροὴ τῆς Ρωσσίας στὴν εὐρύτερη περιοχὴ εἶναι ἀποδυναμωμένη. Ὁ Μιλιουκὼφ ἀναφέρει ὅτι κατὰ τὸν περίπατό του στοὺς πρόποδες τῆς Ἀκρόπολης καὶ συνοδευόμενος ἀπὸ ἕναν Ἕλληνα γνωστό του, μὲ τὸν ὁποῖο ἐπικοινωνοῦσε στὴν γαλλική, συνάντησε ἕναν ἡλικιωμένο Ἕλληνα βοσκό. Ὁ βοσκός, στὴν ἀρχή, νόμισε ὅτι ὁ ξένος περιηγητὴς εἶναι Γερμανός, ἀφοῦ, ὅμως, ἔμαθε ὅτι πρόκειται γιὰ Ρῶσσο «τὸ συνοφρυωμένο πρόσωπο τοῦ γέροντα φωτίστηκε. –Ρῶσσος! – εἶπε ὁ γέρος τοποθετώντας τὸ χέρι στὴν καρδιά, – κάθισε, κάθισε! Οἱ Ρῶσσοι εἶναι προσκεκλημένοι μας! Οἱ Ρῶσσοι εἶναι ἀδέρφια μας!» 26.
Εἰλικρινά, εἶμαι πεπεισμένη, ἔχοντας πλέον συμπληρώσει τριάντα (30) συνεχόμενα ἔτη ἐγκατάστασης καὶ διαμονῆς στὴν Ρωσσία, ὅτι αὐτὰ τὰ λόγια του Ἕλληνα βοσκοῦ χαρακτηρίζουν μὲ τὸ βέλτιστο τρόπο τὶς σχέσεις τῶν δύο λαῶν διαχρονικά, πρωτίστως σὲ διαπροσωπικὸ ἐπίπεδο, σὲ ἐπίπεδο ἁπλῶν ἀνθρώπων, ἀνεξαρτήτως πολιτικῶν συγκυριῶν, ἰσορροπιῶν καὶ ἐνίοτε πρόσκαιρων σκοπιμοτήτων.
Μόσχα, Ἰούλιος 2020
Δρ. Δῶρα Γιαννίτση,
δ/ντρια Κέντρου Ἑλληνικοῦ Πολιτισμοῦ – Κ.Ε.Π.
ἐκπρόσωπος Ρωσσίας γιὰ τὴν Μεσσηνιακὴ Ἀμφικτυονία
ἐκπρόσωπος Ρωσσίας Διεθνοῦς Ἑταιρείας Φίλων Νίκου Καζαντζάκη
μέλος τῆς Συμβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Μανιατακείου Ἱδρύματος
Ἡ Θεοδῶρα Γιαννίτση εἶναι διευθύντρια τοῦ Κέντρου Ἑλληνικοῦ Πολιτισμοῦ, μὲ ἕδρα τὴν Μόσχα. Γεννήθηκε καὶ μεγάλωσε στὴν Ἀθήνα, ὅπου σπούδασε στὸ Ἱστορικό-Ἀρχαιολογικὸ Τμῆμα τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς Ἀθηνῶν. Μετέβη στὴν Μόσχα γιὰ σπουδὲς μὲ ὑποτροφία ἀπὸ τὸν τότε σοβιετικὸ ὀργανισμὸ «Πατρίδα». Τὸ 1995 ἀποφοίτησε ἀπὸ τὴν Ἱστορικὴ Σχολὴ τοῦ Κρατικοῦ Πανεπιστημίου τῆς Μόσχας «Lomonosov». Ἡ διδακτορική της διατριβὴ στὴν ἴδια σχολὴ μὲ θέμα «Ὁ ἑλληνικός κόσμος στὰ τέλη τοῦ 18ου – ἀρχὲς 20ου αἰῶνα μέσα ἀπό τὶς ρωσσικὲς πηγὲς (ὅσον ἀφορᾶ στὴν ἐθνικὴ συνείδηση τῶν Ἑλλήνων)», κυκλοφόρησε ἀργότερα σε βιβλίο (2002, 2005, καὶ τὸ 2017 σὲ δίγλωσση ἔκδοση, Ἑλληνικά-ρωσσικά). Σπούδασε ἐπίσης στὴν Σχολὴ Ὑποκριτικῆς Τέχνης τῆς Ρωσσικῆς Ἀκαδημίας Θεατρικῆς Τέχνης. Ἀπὸ τὴν ἵδρυση τοῦ Κέντρου Ἑλληνικοῦ Πολιτισμοῦ τὸ 2005 ἔχει ἀναλάβει τὴν διεύθυνση και το συντονισμό του.
Σχετικὰ ἄρθρα
